“Een goed wetenschappelijk verhaal moet ook gebruikt worden”

Hoe komt het dat je bent gaan schrijven over klimaatonderzoek?

Wilfried: “Oorspronkelijk kom ik uit de wereld van het waterbeheer. Ik ben opgeleid als fysisch geograaf aan de Universiteit van Utrecht, promoveerde op onderzoek naar de milieueffecten van de Oosterscheldekering en deed een postdoc over de Dollard, aan de Wadden. Ik ben jarenlang projectleider geweest bij Rijkswaterstaat, bij een onderzoeksdienst die zich onder meer met de grote rivieren bezighield. De kennis uit die periode heb ik in 2004 bij elkaar gebracht in mijn eerste boek ‘De beteugelde rivier’. Dat gaat over hoe rivieren nog steeds het landschap vormen en hoe onze ingrepen dat hebben veranderd. Daarna richtte ik mijn eigen adviesbureau Blueland op en ging ik me focussen op de communicatie van klimaatonderzoek.”

Waarom is communicatie zo belangrijk voor je geworden?

Wilfried: “Dat kwam na ‘De beteugelde rivier’ en mijn latere boek ‘Land in Zee!’ (2007) over de watergeschiedenis van Nederland. Ik had in die periode de keuze om bij Rijkswaterstaat of Deltares manager of adviseur te worden, maar de communicatie over vraagstukken rond waterbeheer sprak me meer aan. Het viel me op dat in de top van Rijkswaterstaat en organisaties waarmee ik samenwerkte vaak weinig kennis was van wat er daadwerkelijk speelde. En ik vond ook dat de communicatie zelf niet goed genoeg was, ook vanuit andere partijen, zoals wetenschappelijke instellingen. Daar zag ik een taak voor mezelf. Met een boek voor een brede doelgroep kon ik meer mensen bereiken dan met rapporten en wetenschappelijke publicaties.”

Was je toen ook al met klimaatverandering bezig?

Wilfried: “Dat kwam geleidelijk. Via een groot evaluatieonderzoek van het hoogwaterbeschermingsbeleid in Nederland ging ik me rond 2004 meer met overstromingsscenario’s en rampenplannen bezighouden. Dat was mijn laatste grote klus voor Rijkswaterstaat. In onze normen voor rivierdijken en zeeweringen hadden we klimaatverandering al meegenomen. Hogere rivierafvoeren en zeespiegelstijging zaten al wel in ons systeem. Tegelijk was er voor toekomstscenario’s nog maar beperkt aandacht. De vier adaptatiestrategieën van Deltares waren er natuurlijk nog niet. Wat gaan we in Nederland doen bij verdere zeespiegelstijging? Trekken we ons terug of bewegen we juist mee? Daarover zou je mooie toekomstverhalen kunnen vertellen.”

Hoe kwam je op het idee voor Climate Change Post?

Wilfried: “Ik wist al heel snel nadat ik gestopt was bij Rijkswaterstaat dat ik af en toe een boek wilde schrijven over een groot thema, gekoppeld aan water en klimaat. Ik had toen al wel door dat klimaatverandering steeds meer ons leven en het waterbeheer zou gaan bepalen. Ik wilde een bredere internationale focus om een groter publiek te bereiken. Er was nog geen boek over hoe klimaatverandering uitpakt in Europa. Geert Maks boek ‘In Europa’ was mijn voorbeeld. Ik begon in 2008 al research te doen voor het boek dat in 2025 ‘Van zuid naar noord’ is geworden. Maar ik verzamelde zo veel interessante kennis en informatie dat ik op het idee kwam om de internationale kennis te volgen en die in het Engels via een website beschikbaar te maken, als tussenstap naar het boek. Dat werd Climate Change Post. Je zou kunnen zeggen dat die tussenstap een beetje uit de hand gelopen is.”

Kun je wat meer vertellen over je keuze voor een Europees perspectief?

Wilfried: “Europa is het continent dat het snelst opwarmt en waar je allerlei verschillende effecten tegenkomt, zoals woestijnvorming, overstromingen, extreme buien en smeltende gletsjers. In Europa kun je heel goed zien dat het klimaat opschuift van het zuiden naar het noorden. Daarbij loopt Europa nog steeds voorop met het ontwikkelen van kennis over klimaatverandering en adaptatie. Wat er in Europa gebeurt, is relevant voor de hele wereld. Daarom volg ik voor Climate Change Post zo’n vijftig vakbladen. En daar selecteer ik uit wat ik het belangrijkst en interessantst vind.”

Hoe ga je te werk voor Climate Change Post?

Wilfried: “Eens in de drie maanden scan ik de wetenschappelijke tijdschriften. Dat levert tussen de 60 en 80 artikelen op die interessant lijken. Dan neem ik nog eens drie maanden de tijd om die goed te lezen. Daar valt dan weer de helft van af. Verhalen die gebaseerd zijn op het ergste scenario neem ik trouwens nooit over. Voor een stresstest kan dat meest extreme scenario interessant zijn, maar realistisch is het niet. Met elk onderzoek ben ik een paar uur bezig voordat ik een artikel heb dat maximaal 200 woorden telt. Zo’n stuk moet binnen een minuut te lezen zijn. Iedereen moet het kunnen begrijpen. De lezer aan wie ik dan bijvoorbeeld denk is de beleidsmedewerker in Utrecht, waar ik woon. Iemand die bijvoorbeeld voor maatregelen moet zorgen waardoor de straten niet onder water komen te staan. Die moet het in ieder geval kunnen begrijpen.”

Hoe veilig is Nederland voor klimaateffecten vergeleken met de rest van Europa?

Wilfried: “Ik noem Nederland graag ‘Asterix in de polder’: overal om ons heen zijn de gevolgen van het veranderende klimaat voelbaar, maar wij Nederlanders denken dat we onoverwinnelijk zijn. Natuurlijk hebben we de best beveiligde delta in de wereld, maar op de lange termijn kunnen we zeker in de problemen komen. Door zeespiegelstijging, bodemdaling, meer grillige rivierafvoeren. Deze processen blijven ook nog honderden jaren doorgaan. Bovendien begint het afzwakken van de AMOC een steeds realistischer scenario te worden. We hebben heel strenge normen voor onze hoogwaterbescherming, maar het scenario van een afzwakkende AMOC zou daar ook een plek in moeten krijgen. Verder heeft Nederland een open economie die verbonden is met de hele wereld. Dat maakt ons ook kwetsbaar voor klimaatrampen wereldwijd. Toch ligt onze focus vooral binnen onze eigen dijken.”

Nederlanders zouden dus meer buiten de eigen dijken moeten kijken?

Wilfried: “Klimaatadaptatie is niet alleen een opgave voor Nederlanders. Wij zouden ons ook hard moeten maken voor klimaatadaptatie elders in de wereld. Dat is in het belang van onze economie. En je voorkomt ook dat mensen gedwongen worden om de plek waar ze wonen te verlaten. Dat zijn niet de rijke mensen, want die redden zich wel. Het zijn ook niet de arme mensen, want die hebben de middelen niet om weg te gaan. Het is de groep ertussen in die vertrekt. Op dit moment is er trouwens geen aantoonbare invloed van klimaatverandering op migratie. Maar dat is nu. Je weet niet wat er nog gaat komen als het klimaat blijft opwarmen.”

Hoe zou de communicatie over klimaatonderzoek beter kunnen?

Wilfried: “Het valt me op dat de kennis over klimaatverandering nog steeds bij veel mensen, onder wie ook hoogopgeleiden, niet ‘landt’. En ik begrijp niet zo goed waarom. Wel heb ik de laatste tijd de neiging om vaker de knuppel in het hoenderhok te gooien. Misschien moeten wetenschappers wat minder onderzoek doen en wat meer communiceren. Als het ene onderzoek klaar is, gaan ze meteen door naar het volgende onderzoek. Ik snap dit, daar worden ze op afgerekend. Maar een goed wetenschappelijk verhaal moet ook gebruikt worden! Wetenschappers moeten ook uit hun ‘comfort zone’ komen en hun kennis via andere media communiceren dan hun vakbladen en congressen. Dat betekent niet dat je alles in een TikTok-video van dertig seconden moet vertellen. Niet alles past in dat format. Maar je kunt ook met aansprekende combinaties van teksten en beelden op andere sociale media mensen vertellen over de resultaten van klimaatonderzoek.”

Wat zie jij als grootste uitdaging voor klimaatprofessionals?

Wilfried: “De grootste uitdaging zit niet in kennis. Er is nog zeker investering in kennis nodig, zoals in het gedrag van de ijskap van Antarctica en de eventuele vertraging van de AMOC. Maar er is ook al heel veel dat we wel weten. Het is nu tijd voor actie. Daarvoor is een communicatieslag nodig van wetenschappelijk kennis naar actie. We weten wel wat voor bestuurders van grote organisaties, ondernemers en overheden belangrijk is en wat ze kunnen doen. Het lijkt mij heel slim om bijvoorbeeld 10 procent van de financiering van een groot wetenschappelijk onderzoek aan communicatie te besteden. Dus in plaats van dat er 2 miljoen beschikbaar is voor onderzoek is er dan 1,8 miljoen beschikbaar. De rest besteed je aan communicatie, zodat de groepen die in actie moeten komen, ook echt in actie kunnen komen. Zeker bij klimaatadaptatie, want daarbij wordt wetenschappelijke kennis toegepast in de praktijk! Door meer in te zetten op goede communicatie, kun je bovendien meer invloed uitoefenen op het stemgedrag bij verkiezingen.”

Over goede communicatie gesproken: heb je al ideeën voor een nieuw boek?

Wilfried: “Ik wil ‘Van zuid naar noord’ over zes jaar weer actualiseren, net als de IPCC-rapporten ook elke zes jaar worden geactualiseerd. Ook zou ik graag een boek maken over de mogelijke effecten van het vertragen of stilvallen van de AMOC. En ik denk erover om in 2027 een boek uit te brengen over de vergeten tornado in de Achterhoek in 1927. De grootste tornado die Nederland in de afgelopen paar honderd jaar heeft getroffen. Dat is dan honderd jaar geleden. Er vielen tien dodelijke slachtoffers en zo’n 150 gewonden. Ik kom zelf ook uit de Achterhoek en het is een verhaal dat me persoonlijk raakt: één van die dodelijke slachtoffers was mijn grootvader. Het is een verhaal waarmee je, denk ik, tastbaar kunt maken wat extreem weer voor mensen kan betekenen.”