Nieuwe handreiking in de maak die gemeenten helpt bij hitteplannen

Weinig gemeenten hebben een hitteplan

Het Rode Kruis luidde eerder dit jaar de noodklok: slechts 90 van de 342 Nederlandse gemeenten hebben een lokaal hitteplan. Daarmee zijn kwetsbare groepen als ouderen en chronisch zieken vaak slecht beschermd tegen extreme hitte. Het RIVM becijferde eerder al dat hitte het meest voorkomende en schadelijkste klimaatrisico is. “Nu hittegolven steeds normaler worden in Nederland, moeten we ons beter voorbereiden. Daar ligt ook een rol voor gemeenten”, zei directeur Harm Goossens van het Rode Kruis tegen de NOS.

Hitteaanpak 2025

Het Rijk deelt die zorg en wil dat het aantal lokale hitteplannen in 2028 verdubbelt van 90 naar 180. Daarom presenteerden de ministeries van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS), Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO) en Infrastructuur en Waterstaat (IenW) in juni de Hitte aanpak 2025.

Nieuwe handreiking in de maak

Om gemeenten daarbij te ondersteunen werken GGD’en en adviesbureau TAUW, in opdracht van het RIVM en het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, aan een actualisatie van de Handreiking Lokale Hitteplannen. Deze verschijnt in 2026 en moet het proces eenvoudiger maken: van het opstellen van een plan en de uitvoering daarvan, tot het evalueren en verbeteren van de hitteplannen. “In de handreiking verwerken we de lessen en ervaringen van gemeenten, vertelt onderzoeker Casper Bennink. “Door die kennis te bundelen hoeven gemeenten minder zelf het wiel uit te vinden en kunnen ze sneller stappen zetten.”

Onvoldoende capaciteit en onduidelijkheid rondom eigenaarschap

Om te zorgen dat de handreiking goed aansluit bij de behoeften van de gemeenten, werd deze zomer een enquête uitgezet onder gemeenten. In totaal vulden 88 gemeenten de enquête in. Hieruit bleek dat het voor veel gemeenten lastig is om voldoende capaciteit en budget vrij te maken. Ook duidelijk eigenaarschap werd als uitdaging genoemd. Omdat er geen wettelijke verplichting bestaat, is het vaak onduidelijk bij welke afdeling of functionaris het plan moet worden ondergebracht. Bennink: “Er is geen wettelijke verplichting voor een hitteplan, dus het hangt vaak af van goede intenties en betrokken medewerkers. Dat maakt het kwetsbaar.”

‘Stel budget beschikbaar’

Edwin van der Strate van Klimaatverbond Nederland ziet ook dat capaciteit en budget voor veel gemeenten een beperkende factor is. “Daarom hebben we als Klimaatverbond al direct aangegeven dat voor de Hitte aanpak 2025 van het Rijk óók budget beschikbaar moet komen.  Juist omdat in de oversterftecijfers al langere tijd is terug te zien dat het risico op overlijden hoger is tijdens hete periodes."

Grote regionale verschillen

Opvallend zijn de regionale verschillen. In Gelderland beschikt inmiddels vrijwel elke gemeente over een hitteplan. In de provincie Groningen daarentegen heeft alleen de gemeente Groningen een plan opgesteld, en ook Friesland en Limburg blijven achter. De onderzoeker van TAUW licht toe: “In Gelderland was er vanuit de provincie de wens dat alle gemeenten een lokaal hitteplan zouden ontwikkelen, en daar is ook ondersteuning voor geboden. Dat maakt echt het verschil. In provincies waar het meer aan de gemeenten zelf wordt overgelaten, zie je dat vooral de grotere steden vooroplopen en kleinere gemeenten achterblijven.”

Een hittegolf zet hitteplannen op kaart

Waar de zomer van 2024 relatief koel verliep, was het Nationaal hitteplan in de zomer van 2025 dus twee keer van kracht. Francesca Wentink, mede-onderzoeker namens TAUW, ziet dat een hete zomer helpt om het thema op de kaart te zetten: “We merken dat vooral na een stevige hittegolf gemeenten in beweging komen en dat de urgentie groeit. Er is dan veel media-aandacht voor hitte en er komen meer vragen vanuit inwoners en de politiek.”

De nieuwe handreiking verschijnt in de loop van 2026. De Handreiking Lokale Hitteplannen uit 2019 vind je op het kennisportaal.