Nieuw kaartverhaal maakt inzichtelijk waar stormen het hardst toeslaan

Winterstorm Eunice

In februari 2022 trok storm Eunice over Nederland. Daken waaiden los, bomen gingen tegen de vlakte en het treinverkeer lag op veel plekken stil. Zulke winterstormen veroorzaken jaar na jaar forse schade. Maar waar en hoe groot die impact kan zijn, was niet goed in beeld. Met het kaartverhaal in de Klimaateffectatlas kun je de risico’s beter inschatten.

Stormschade nog onderbelicht

De kaarten zijn ontwikkeld door onderzoekers, onder wie Maria Fonseca Cerda, promovendus aan het Instituut voor Milieuvraagstukken (IVM) van de Vrije Universiteit Amsterdam. Zij werkt aan haar promotieonderzoek naar windrisico’s en hielp mee om stormen beter in kaart te brengen. “Nederland heeft een lange traditie rondom waterbeheer en die risico’s zijn goed in beeld gebracht. Maar harde wind is ook een belangrijk risico, en dat was nog onderbelicht”, zegt de onderzoeker, die zelf uit Mexico komt.

Focus op winterstormen

Het kaartverhaal richt zich specifiek op het winterhalfjaar, van oktober tot en met maart. Dat is een bewuste keuze. “De meeste schade door storm ontstaat in de winter,” legt Fonseca Cerda uit. “Deze stormen zijn grootschalig, duren langer en gaan vaak gepaard met zware windstoten en hevige regenval.” Zomerstormen zijn meestal lokaal en grilliger. “Die zijn moeilijker betrouwbaar in kaart te brengen op landelijke schaal. Daarom hebben we ervoor gekozen om ons te richten op winterstormen, zodat het kaartverhaal ook echt bruikbaar is.”

Wat laten de kaarten zien

De kaarten laten zien hoe sterk windstoten kunnen zijn bij stormen die gemiddeld eens in de tien of eens in de honderd jaar voorkomen. Daarnaast tonen de kaarten de jaarlijkse kans op verschillende windkrachten, van windkracht 8 tot en met 11 volgens de schaal van Beaufort.
“Je kunt het op twee manieren lezen,” zegt Fonseca Cerda. “Je ziet hoe extreem het kan worden bij een zeldzame storm en hoe groot de kans op storm is in een bepaald gebied.” Dat helpt gebruikers om risico’s beter te begrijpen en onderbouwde afwegingen te maken.

Windstoten doorslaggevend

Op de kaarten is duidelijk te zien dat de zwaarste windstoten vooral langs de kust en boven open water voorkomen. In het binnenland is de kans op harde wind lager. Toch kan het risico op stormschade daar nog steeds hoog zijn, vooral in bosrijke en dichtbebouwde gebieden. Bij stormschade draait het niet om de gemiddelde wind, maar om de duur van de storm en de windstoten. “Die windstoten zorgen voor de meeste schade,” zegt Fonseca Cerda. “Ze kunnen bomen ontwortelen, daken beschadigen en bovenleidingen naar beneden halen.”

Voor wie is het kaartverhaal bedoeld?

Stormschade blijft bovendien zelden beperkt tot één plek. Schade aan infrastructuur en gebouwen kaan elkaar versterken en leiden tot meer ontwrichting. Het kaartverhaal is onder meer gemaakt voor gemeenten, veiligheidsregio’s en verzekeraars. Gemeenten krijgen inzicht in waar infrastructuur meer kwetsbaar is en waar je bij het inrichten van openbare ruimte rekening mee moet houden. Veiligheidsregio’s kunnen hun scenario’s beter onderbouwen en draaiboeken aanscherpen. Maar de kaart is niet alleen bedoeld voor experts. Fonseca Cerda: “Ook andere geïnteresseerden kunnen zien wat harde wind kan betekenen voor hun gebied.”

Weerdata en beschutting

De kaarten zijn gebaseerd op historische weerdata en statistische analyses over langere tijd. Ook landgebruik speelt een rol. Bebouwing, bossen en open gebieden remmen de wind op verschillende manieren. Die verschillen zijn zichtbaar op de kaart en helpen om lokale risico’s beter te duiden.

‘Best cool’ dat dit in Nederland kan

Wat Fonseca Cerda zelf bijzonder vindt, is dat zulke kaartverhalen in Nederland worden gemaakt en gedeeld. Ze noemt het “best cool” dat dit hier kan. “Er is veel data beschikbaar en er is ook de wil om die te delen,” zegt ze. “Dat is niet vanzelfsprekend.” Volgens haar laat het kaartverhaal zien hoe wetenschap en beleid in Nederland samenkomen. “Je maakt risico’s zichtbaar voordat het misgaat. Dat is precies waar dit soort kaarten voor bedoeld zijn.”