Hoe maak je beleid dat werkt voor kwetsbare groepen? Het handboek klimaatrechtvaardigheid helpt je op weg.

Kwetsbare groepen harder geraakt

Klimaatverandering raakt niet iedereen in dezelfde mate. Kwetsbare groepen ondervinden vaak meer gevolgen van hitte, droogte of overstromingen, terwijl zij minder mogelijkheden hebben om zich aan te passen. Zo komen problemen met schimmel door extreme regenval veel vaker voor in wijken waar huurwoningen slecht onderhouden zijn. Of bereiken subsidies om te verduurzamen alleen de mensen die weten hoe ze een aanvraag moeten indienen. Het handboek laat zien hoe je deze verschillen systematisch meeneemt in beleid en projecten.

Voor wie is het handboek?

Het handboek is bedoeld voor iedereen die werkt aan klimaatadaptatie en wil voorkomen dat maatregelen bestaande ongelijkheid vergroten. Denk aan beleidsmakers, stedenbouwkundigen, planologen, onderzoekers, ontwerpers en medewerkers van gemeenten en waterschappen.

Wat kun je ermee?

Het handboek maakt het begrip klimaatrechtvaardigheid concreet en toepasbaar. Het bevat onder meer:

• Een stappenplan om rechtvaardigheid vanaf het begin mee te nemen in projecten en beleid.
• Een workshopformat om met bewoners en andere betrokkenen tot een gedeelde visie te komen.
• Scenario-oefeningen waarin je aan de hand van een denkbeeldige situatie, zoals extreme regen of hitte, vooraf nagaat wie wordt geraakt en waar beleid mogelijk tekortschiet.

Deze hulpmiddelen zijn toepasbaar bij verschillende vormen van klimaatadaptatie, zoals het vergroenen van wijken, het aanpassen van waterbeheer en het herinrichten van de openbare ruimte om beter om te gaan met wateroverlast en hittestress.

Concrete voorbeelden uit de praktijk

Het handboek bevat verschillende casussen die laten zien hoe klimaatrechtvaardigheid in de praktijk uitwerkt. Zo maken de overstromingen in Limburg in 2021 duidelijk dat kwetsbare groepen vaak zwaarder worden getroffen en minder makkelijk toegang hebben tot hulp en herstel. Praktische drempels, zoals ingewikkelde formulieren of beperkte digitale vaardigheden, speelden daarbij een belangrijke rol.

Klimaatrechtvaardigheidswiel

In Rotterdam wordt gewerkt met een klimaatrechtvaardigheidswiel. Dit hulpmiddel helpt om vooraf te bepalen welke groepen mogelijk buiten beeld blijven. Door sociale kenmerken te combineren met gegevens over hitte of wateroverlast, wordt duidelijk waar risico’s en kwetsbaarheid samenkomen. Dat helpt gemeenten om gerichter keuzes te maken, bijvoorbeeld bij de aanleg van groen of de manier waarop bewoners worden bereikt.

Achtergrond van het handboek

Het handboek is ontwikkeld binnen het ACT-werkprogramma “Accelerating Just Climate Transitions in Urban Regions” van het Klimaatonderzoek Initiatief Nederland (KIN). Binnen dit programma werken wetenschappers en professionals samen aan concrete oplossingen voor klimaatvraagstukken in steden, waar de gevolgen en verschillen het meest zichtbaar zijn.