Hoe stimuleer je inwoners om zelf maatregelen te nemen?

Als gemeente kun je inwoners op verschillende manieren stimuleren om klimaatadaptieve maatregelen te nemen in hun eigen huis en tuin. Maar niet alles werkt even goed. Hieronder lees je een aantal onderzoeken en interviews over welke aanpakken wel en niet werken. Ook vind je informatie over hoe je inwoners financieel kunt prikkelen om maatregelen te nemen. Verder vind je op deze pagina handige hulpmiddelen, campagnes en wedstrijden, en andere manieren om inwoners te stimuleren.

Wat werkt wel en wat niet?

Om inwoners te stimuleren zelf adaptatiemaatregelen te nemen, zetten gemeenten vaak in op informeren en bewustwording creëren. Maar om inwoners echt in actie te laten komen, is er meer nodig, blijkt uit onderzoek en interviews:

  • Uit het onderzoek ‘Samen naar een klimaatbestendige omgeving’ van de Hogeschool van Amsterdam (HvA) blijkt het niet zo makkelijk om inwoners te stimuleren. Je moet ze niet alleen bewustmaken van de noodzaak van klimaatadaptatie, maar mensen moeten hun gedrag ook kunnen veranderen en de motivatie voelen. De HvA doet zes aanbevelingen om inwoners te stimuleren zelf klimaatadaptieve maatregelen te nemen.
  • Samen Klimaatbestendig hield in september 2020 een interview met Paul de Beer en Karo van Dongen. Daarin kun je lezen wat de gemeente Breda en verschillende woningcorporaties doen om bewoners mee krijgen. Het helpt bijvoorbeeld als bewoners door buren worden gestimuleerd en als ze zelf in een maatregel geloven.
  • Niet alleen bij inwoners, maar ook bij medewerkers van gemeenten is gedragsverandering nodig. Dat blijkt uit het interview met Ingrid Regelink en Mirjam van Huizen. Zij hebben samen een training Gedragsverandering ontwikkeld.

Hoe kun je inwoners financieel prikkelen?

Inwoners zullen eerder klimaatadaptieve maatregelen nemen als ze een deel van de kosten vergoed krijgen. Als gemeente kun je inwoners dus financieel prikkelen door bijvoorbeeld bekend te maken dat er een subsidie is voor groene daken. Of door bewoners te vertellen dat je hun tegels gratis ophaalt als ze hun tuin hebben vergroend. Maar wat werkt goed en wat minder? Waar moet je op letten als je financiële prikkels inzet?

Bij de volgende twee gemeenten heeft een financiële prikkel geleid tot succes:

  • De gemeente Nieuwegein heeft een subsidieregeling ingezet om inwoners te stimuleren tot het aanleggen van een groen dak.
  • In de gemeente Voerendaal kregen inwoners subsidie om regenwater af te koppelen van het riool.

Campagnes, acties en wedstrijden

Ben je op zoek naar manieren om inwoners bewust te maken of te stimuleren om maatregelen te nemen? Ga dan eens naar het online Klimaatwarenhuis van de provincie Noord-Brabant. Hier vind je kant-en-klare acties, draaiboeken, persberichten en beeldmateriaal. Je kunt het materiaal gratis downloaden. Vier voorbeelden van andere mooie acties:

  • NK Tegelwippen: wedstrijd waarmee de gemeenten Amsterdam en Rotterdam hun inwoners hebben aangemoedigd om hun omgeving te vergroenen.
  • Operatie Steenbreek: campagne die gemeenten een activiteitenpakket biedt om inwoners te inspireren hun eigen tuin te vergroenen.
  • Pop-up-tuin: mobiele tuin die naar de inwoners toe komt, als mooi voorbeeld en om met inwoners in gesprek te gaan.
  • Klimaatkaravaan: In Rheden is de wethouder met een karavaan naar inwoners en ondernemers toe gegaan, om te luisteren naar mooie initiatieven.

Ambassadeurs en coaches

Een aantal gemeenten, zoals Deventer en Renkum, heeft regenwaterambassadeurs of afkoppelcoaches ingeschakeld. Deze ambassadeurs en coaches stimuleren en motiveren inwoners om hun regenpijp van de riolering af te koppelen, en ze geven de inwoners advies over hoe ze dat kunnen doen. En in Almere vervullen bewoners zelf de rol van coach en ambassadeur: als ‘Groene Buren’ stimuleren ze hun buurtgenoten om hun tuin te vergroenen.

Inwoners indirect bereiken

Je kunt inwoners ook bereiken via andere instellingen en plekken, zoals scholen, woningbouwverenigingen, kinderboerderijen, NME-centra en tuincentra. Dat zijn allemaal plekken waar inwoners direct of indirect mee te maken hebben. Drie voorbeelden:

  • Op de website Groenblauwe schoolpleinen lees je wat inwoners en scholen kunnen doen om een schoolplein groenblauw te maken en vind je inspirerende voorbeelden. De website is een initiatief van provincie Zuid-Holland samen met het Hoogheemraadschap van Delfland. Twee scholen in Zutphen hebben ouders en leerlingen bijvoorbeeld actief laten meedenken over de klimaatbestendige inrichting van het schoolplein.
  • Kinderboerderijen trekken in elke gemeente zo’n 10.000 bezoekers. Daarmee zijn het ook ideale plekken om inwoners bewust te maken van de gevolgen van klimaatverandering. Zo heeft een kinderboerderij in Wijhe een waterspeelplaats aangelegd die wateroverlast en droogte tegengaat, en maakt ze bezoekers daar ook bewust van via informatieborden. De praktische handreiking ‘Alle kinderboerderijen en bezoekers klimaatbestendig en waterbewust’ helpt medewerkers van kinderboerderijen om adaptieve maatregelen te nemen en om bezoekers bewust te maken van het belang daarvan.
  • Je kunt als gemeente ook samenwerken met tuincentra. Een mooi voorbeeld is de klimaatadaptieve tuin in de Intratuin in Lochem.

Websites en pagina’s voor inwoners

Er zijn verschillende websites over klimaatadaptatie die speciaal bedoeld zijn voor inwoners. Ben je bezig met een website voor inwoners? Hieronder vind je een aantal mooie websites ter inspiratie:

  • De website Duurzaam Gooise Meren inspireert en activeert inwoners om hun tuin te vergroenen. Inwoners kunnen hun adres in de zoekbalk invullen en zien hoe klimaatbestendig hun adres is aan de hand van een klimaatlabel. Ze kunnen in de tool hun label verbeteren door groenblauwe maatregelen te selecteren.
  • De website Arnhem Klimaatbestendig laat inwoners van Arnhem zien met welke maatregelen ze hun tuin, huis en buurt klimaatbestendig kunnen maken en hoe ze daar hulp bij kunnen krijgen.
  • De gemeente Haarlemmermeer inspireert haar inwoners met de website Haarlemmermeer Waterproof om hun eigen huis en tuin waterproof te maken. Je vindt hier bij alle maatregelen naast uitleg ook verschillende tips en voorbeelden. Ook kun je hier een raamposter downloaden om je buren te inspireren.

Heb je zelf geen website? Dan kun je je inwoners ook doorverwijzen naar de landingspagina voor inwoners op het Kennisportaal Ruimtelijke Adaptatie.

Informatie over maatregelen

Via de Hulpmiddelenpagina ‘Stimuleren en faciliteren' van dit kennisportaal vind je hulpmiddelen met uitleg over adaptatiemaatregelen en vaak ook met inspirerende voorbeelden. Een greep uit deze hulpmiddelen:

  • De Factsheet Groene Daken geeft het effect van een groen dak weer in cijfers: handig voor huiseigenaren die een groen dak overwegen, maar ook handig voor gemeenten om inwoners enthousiast te maken.
  • Op de website Groenblauwe netwerken staat een database met maatregelen om steden duurzaam, veerkrachtig en klimaatbestendig te maken. Deze database helpt gemeenten maar ook inwoners om geschikte maatregelen te vinden. De website biedt daarnaast inspirerende voorbeelden van verschillende maatregelen.
  • Het Handboek De Levende Tuin geeft tips voor het vergroenen van je tuin.
  • In de Handreiking Het Levende Gebouw vind je ideeën en tips om gebouwen te vergroenen.
  • De Handreiking natuurdaken helpt je om je dak te vergroenen.

Hulp nodig?

Ben je aan het zoeken naar manieren om inwoners te stimuleren of vind je het lastig om ze te activeren? Dan kun je ook hulp vragen aan lokale organisaties voor natuur- en duurzaamheidseducatie (NME-centra). En in de derde editie van de StraaDkrant vind je handvatten voor gerichte communicatie naar inwoners over klimaatbestendig inrichten.