Bodemdaling in de gemeente Gouda

In de binnenstad van Gouda is meerdere jaren onderzoek gedaan naar de oorzaken en gevolgen van bodemdaling. In 2020 is het Kaderplan Bodemdaling Binnenstad vastgesteld door de gemeenteraad van Gouda en de verenigde vergadering van het hoogheemraadschap van Rijnland. Belangrijk onderdeel van dit kaderplan is een verlaging van het grond- en oppervlaktewaterpeil in de lage delen van de binnenstad. Doel hiervan is om veel voorkomende wateroverlast terug te brengen tot een acceptabel niveau. We verlagen het peil vanaf 2024 in jaarlijkse stappen van 5 centimeter met in totaal 25 centimeter.

Doel en inhoud van het project

Naast deze peilverlaging gaan Rijnland en Gouda verschillende aanvullende maatregelen onderzoeken en wordt ondersteuning geregeld voor eigenaar-bewoners. Ook worden gremia opgericht om de opgedane kennis en ervaring te delen met andere steden en gebieden die te maken hebben met bodemdaling. Hiermee draagt Gouda bij aan het vinden van oplossingen voor klimaatadaptatie en de relatie met bodemdaling en het delen van kennis en ervaringen hierover.

In het kader van LIFE IP Klimaatadaptatie voert Gouda de volgende activiteiten uit:

1. Voeren van het programmamanagement van de Coalitie Stevige Steden.
Van 2014 tot en met 2020 heeft de Goudse Coalitie Stevige Stad (bestaande uit onder andere de gemeente Gouda, het hoogheemraadschap van Rijnland, het platform Slappe Bodem, de TU-Delft, Rijkswaterstaat, Deltares en het Kenniscentrum Aanpak Funderingsproblematiek) zich gericht op het ontwikkelen van een aanpak voor overlast door bodemdaling in het historische centrum van Gouda. Het succes van de aanpak in Gouda is nu aanleiding om de verbreding te zoeken. De Goudse Coalitie Stevige Stad heeft zich omgevormd naar een Coalitie Stevige Steden die zich onder de vlag van het platform Slappe Bodem richt op het versterken van complexe en innovatieve projecten op het gebied van stedelijke bodemdaling in Nederland.

2. Opzetten loket voor pandeigenaren en inhuren casemanagers.
Bij dit kennisloket kunnen pandeigenaren terecht met vraagstukken in het kader van funderingsherstel, isolatie, aanpassen eigen riolering, cultuurhistorische onderwerpen en energietransitie. Via het kennisloket krijgen zij een specialist toegewezen die de situatie bekijkt en beoordeeld en samen met de eigenaar op zoek gaat naar de beste oplossing. Hierdoor worden eigenaren gestimuleerd de problemen door klimaatverandering en bodemdaling aan te pakken. Dit geeft de gemeente en het waterschap inzicht in welke vraagstukken er nu spelen bij de eigenaren en welke maatwerkoplossingen hiervoor kunnen worden toegepast.

3. Uitvoeren onderzoek naar de aard, omvang en effecten van huidige en toekomstige hoogteverschillen.
Bodemdaling leidt in de binnenstad tot toename van hoogteverschillen: de bodem in de stad daalt niet overal even snel en niet alle gebouwen dalen mee. Dat hoort bij een historische binnenstad op slappe bodem, maar het leidt ook tot een aantal specifieke problemen in relatie tot de inrichting openbare ruimte, kabels en leidingen, historisch stadsgezicht, ongelijke zettingen en gezamenlijke tussenmuren. Om te komen tot een aanpak voor de overlast door toenemende hoogteverschillen moet eerst beter zicht komen op de mate waarin deze problemen zich (gaan) voordoen.

4. Monitoringsplan
Voor het monitoren van de effecten van de peilverlaging start Gouda samen met Rijnland een aantal jaar voor de eerste peilverlaging met de monitoring. Zo kunnen eventuele effecten van de peilverlaging vergeleken worden met de effecten van bijvoorbeeld wisselende grondwaterstanden en bodemdaling, zoals die er nu ook al zijn. De resultaten van de monitoring zijn openbaar en bij voorkeur ‘realtime’ online in te zien. Hierbij wordt vanzelfsprekend rekening gehouden met privacy (AVG). Rijnland en Gouda zetten hiervoor hun eigen expertise in, maar betrekken ook technische experts, bouwhistorici, en deskundigen met relevante kennis uit de binnenstad, naast eigenaren en belanghebbenden, bij het uitwerken van het monitoringsprogramma.

Bij de monitoring wordt gekeken naar de volgende aspecten:

  • Bodemdaling: de gevolgen van de peilverlaging voor de snelheid van de bodemdaling.
  • Bebouwing: onder andere de verschilzetting van gebouwen zonder diepe paalfundering en gevolgen van peilverlaging voor houten paalfunderingen. Bij de uitwerking zal daarvoor een aantal representatieve gebouwen worden gezocht.
  • Onder- en bovengrondse infrastructuur: onder andere verschilzetting in de riolering en kades.
  • Grondwater: onder andere grondwaterstanden (deze worden nu al op een aantal locaties permanent gemeten).
  • Watersysteem: onder andere waterpeilen, waterkwaliteit en de werking van de riolering.
  • Vermindering wateroverlast: het idee is om daarvoor een groep bewoners te benaderen die hun ervaringen bijhouden en daarnaast een goed toegankelijk meldingssysteem op te zetten.

5. Kennisoverdracht in het Nationaal Kenniscentrum Bodemdaling
De gevolgen van bodemdaling worden steeds beter zichtbaar; de kosten van het bestrijden van overlast door bodemdaling nemen steeds verder toe. Om verdere toename van kosten en overlast af te wenden moet kennisontwikkeling, innovatie en kennisverspreiding in een stroomversnelling worden gebracht. Om dit te realiseren wordt het Nationaal Kenniscentrum Bodemdaling en Funderingen opgericht. In dit centrum komen bestuurders en professionals samen om te werken aan oplossingen. Ook kunnen individuele bewoners bij dit centrum terecht voor informatie en advies. Het Kenniscentrum omvat:

  • een tentoonstelling gericht op het overbrengen van de urgentie van vraagstukken over bodemdaling;
  • een innovatiecentrum waar bestuurders en professionals samen kunnen komen;
  • een (online) informatiecentrum voor individuele bewoners.

Bijdrage aan Nationale Klimaatadaptatiestrategie

Kennis en ervaring wordt gedeeld met andere Nederlandse en Europese steden, bijvoorbeeld via de Coalitie Stevige Steden (CSS), het Nationaal Kennisprogramma Bodemdaling (NKB) en het platform Slappe Bodem (PSB). In het kader van de Regiodeal Bodemdaling Groene Hart is daarnaast het project Toolbox Bodemdaling Historische Steden opgestart. Dit project heeft tot doel om leerervaringen uit Gouda op het gebied van bodemdaling en klimaatadaptatie over te dragen aan beleidsmakers, adviseurs en uitvoerders in Nederland. Via het kenniscentrum Bodemdaling en websites van de CSS, het NKB, het PSB en de Regiodeal kunnen rapporten over de onderzoeksresultaten en opgedane kennis en ervaring worden verspreid. Ook organiseren deze gremia bijeenkomsten voor toelichting op de opgedane kennis en ervaring met het uitvoeren van een monitoringsprogramma voor het meten van de effecten van een peilverlaging op de bodemdaling. Op deze manier dragen Rijnland en Gouda bij aan het vinden van oplossingen in het kader van klimaatadaptatie en het delen van kennis en ervaring hierover.

Initiatiefnemers: Gemeente Gouda en Hoogheemraadschap van Rijnland
Start- en einddatum: 1 juli 2021 – 31 december 2027