Hoe kunnen we wateroverlast beperken?

De watersystemen in Nederland zijn vaak zo ingericht dat ze regenwater zo snel mogelijk afvoeren. Maar zeer langdurige neerslag en hevige regenbuien kunnen ze vaak niet aan, waardoor er overlast of schade kan ontstaan. Wateroverlast kun je het beste voorkomen door neerslag weg te laten zakken in de bodem, op de plek waar het valt. Dat heet ook wel infiltreren. Als dat niet kan, of als het niet voldoende helpt, kun je water tijdelijk bergen. Tot slot kun je het ook nog vertraagd afvoeren.

Hoe laat je regenwater infiltreren?

Er zijn verschillende manieren waarop je regenwater kunt laten infiltreren op de plek waar het valt. De makkelijkste manier is verharding vervangen door groen. Een andere maatregel is waterdoorlatende bestrating. Let wel op dat niet elke bodemsoort geschikt is voor infiltratie. Zandbodems zijn zeer geschikt, maar veen en klei bijvoorbeeld veel minder. Het kaartverhaal Stedelijke infiltratiekansen van de Klimaateffectatlas kan helpen om te bepalen of een gebied geschikt is om regenwater te laten infiltreren. Daarnaast biedt de ontwerptool van Groenblauwe Netwerken een inspirerend overzicht van maatregelen, inclusief een filter om lokaal geschikte maatregelen te vinden. Regenwater dat infiltreert, wordt door de bodem vastgehouden. Dit helpt niet alleen om wateroverlast te voorkomen, het helpt ook om droogte tegen te gaan.

Hoe kun je regenwater bergen?

Als regenwater niet of niet genoeg kan infiltreren, kun je het tijdelijk bergen. Dat kan bijvoorbeeld met wadi’s of een ondergrondse waterberging. Ook kun je straten lager aanleggen dan de woningen, of stoepranden verhogen, zodat de straat het teveel aan water kan opvangen. Andere maatregelen waarmee je water kunt bergen zijn grindkoffers, groene daken en waterdaken. Al deze maatregelen bergen het water tijdelijk en zorgen ervoor dat het vertraagd wordt afgevoerd naar grond- en oppervlaktewater.

Hoe kun je regenwater afvoeren?

Een overschot aan water kun je ook afvoeren. Voorkom daarbij dat het riool overbelast raakt bij hevige regen en er vuil water op straat komt te staan of terechtkomt in oppervlaktewater. Koppel hiervoor regenwater af van het vuilwaterriool en leg een gescheiden rioolstelsel aan. Zo wordt het regenwater via een aparte buis afgevoerd naar oppervlaktewater. Ook zorgt deze scheiding voor een efficiëntere werking van de rioolwaterzuivering.

Wie is verantwoordelijk voor het beperken van wateroverlast?

Voor wateroverlast geldt dat de overheid de meeste zorg op zich neemt om overlast te voorkomen. Dat doet ze via investeringen in de riolering, via de inrichting van de openbare ruimte en via wetgeving daarover. Hieronder zie je welke overheid waarvoor verantwoordelijk is:

  • De gemeente heeft vooral een hemelwaterzorgplicht en een zorgplicht voor stedelijk afvalwater. Dat betekent dat zij verantwoordelijk is voor het inzamelen en verwerken van afstromend hemelwater op openbaar terrein. En dat ze verantwoordelijk is voor het inzamelen en afvoeren van afvalwater, waaronder de aanleg en beheer van het riool.
  • Het waterschap en het Rijk hebben een taak als waterbeheerder. De waterschappen zijn bijvoorbeeld verantwoordelijk voor het zuiveren van regen- en afvalwater wat door het riool wordt afgevoerd. Het Rijk en Rijkswaterstaat hebben als taak om ons land te beschermen tegen overstromingen vanuit bijvoorbeeld de grote wateren en rivieren.
  • De provincie is grotendeels verantwoordelijk voor de grondwaterbeheertaken.

Daarbij is het heel belangrijk dat de verschillende overheden met elkaar samenwerken. De casus wateroverlast brengt in kaart hoe overheden de instrumenten van de Omgevingswet daarvoor kunnen inzetten. Bij heel extreme neerslag kan er toch wateroverlast ontstaan, ondanks dat het watersysteem goed werkt. In dat geval verschuift de zorg voor een groot deel naar de eigenaren van panden en andere objecten. Wil je meer weten? Bekijk dan het rapport over wie verantwoordelijk is voor de risico’s van weersextremen.

Hoe kun je schade voorkomen?

Wateroverlast kan soms tot schade leiden. Water kan over de drempel van gebouwen stromen en via het souterrain een woning binnenstromen, het kan tunnels blank zetten en putdeksels doen wegdrijven. Soms kun je schade relatief eenvoudig voorkomen. Een drempel kan al genoeg zijn om het water een andere kant op te leiden of te blokkeren. Stichting Rioned heeft een overzicht gemaakt van maatregelen die een gemeente kan nemen om wateroverlast door hevige neerslag te voorkomen. Ook in de Natte Krant staan verschillende maatregelen om schade te voorkomen.

Hoe voorkom je wateroverlast in landelijk gebied?

Voor het landelijk gebied zijn er andere mogelijkheden om wateroverlast tegen te gaan. Waterschappen en provincies kunnen samen met gemeenten en boeren verschillende maatregelen nemen tegen wateroverlast door langdurige neerslag. Ze kunnen bijvoorbeeld waterberging in het landelijk gebied creëren door landbouwgronden te vernatten en te kiezen voor natte teelten. Een andere mogelijkheid is om landbouwgrond om te vormen tot natuur of tot waterbergingsgebieden. De website WaterWindow geeft een overzicht van oplossingen waarmee je een gebied klimaatbestendig en waterrobuust kunt inrichten.

Hoe voorkom je grondwateroverlast?

Voor problemen met grondwater bestaan verschillende bouwkundige oplossingen. Zo kun je een kelder waterdicht maken, waarmee je voorkomt dat grondwater in de kelder of kruipruimte terechtkomt. Of je kunt de grondwaterstand verlagen door drainage aan te leggen. Op de website van Kenniscentrum InfoMil vind je meer informatie over grondwater. Ook lees je hier meer over de verantwoordelijkheden van gemeente, waterschap en inwoners. Daarnaast vind je op de website van Bodem+ goede voorbeelden en praktijkkennis die je kunnen helpen om grondwater te betrekken in de gemeentelijke structuurvisie.

Wat kun je als inwoner doen?

Als inwoner of ondernemer ben je zelf verantwoordelijk voor de verwerking van het regenwater op je eigen terrein. Er zijn een heleboel maatregelen waarmee je wateroverlast kunt tegengaan. Een paar voorbeelden:

  • Vergroen je tuin, zodat het regenwater in de bodem kan infiltreren. Groen in de tuin is ook goed voor insecten én gaat hitte tegen. Dus: tegel eruit, plant erin! Op de website Huisje Boompje Beter vind je tips en maatregelen om je tuin te vergroenen. Ook het handboek van de Watervriendelijke Tuin helpt je met praktische tips en uitleg om aan de slag te gaan.
  • Koppel de afvoer van je regenpijp af van het riool. Zo houd je regenwater lokaal vast voordat het wordt afgevoerd. Als je daarnaast ook een regenton plaatst, kun je het regenwater gebruiken voor de planten in je tuin.
  • Zorg ervoor dat het riool goed is aangesloten en dat de afvoerbuis terugslagkleppen heeft. Zo kan rioolwater bij hevige regen niet terugstromen in de wc en voorkom je wateroverlast in je woning. Een video van Rioned laat zien hoe je het regenwater buiten kunt houden. Heb je toch nog wateroverlast? Dan kan het ook zijn dat er een verstopping in de riolering zit.