Nieuw toekomstverhaal laat zien wat een kantelende AMOC voor Nederland kan betekenen

Wat is de AMOC?

De AMOC (Atlantic Meridional Overturning Circulation) is het systeem van oceaanstromingen dat warm water naar Noordwest-Europa vervoert en koud water afvoert naar het zuiden. Door klimaatverandering vertraagt dit systeem van stromingen in de Atlantische Oceaan. De KNMI'23-scenario's gaan ervan uit dat de AMOC deze eeuw met 34 tot 45 procent vertraagt. Maar er is ook een kans dat het systeem over een kantelpunt heengaat en bijna helemaal stilvalt.

Kantelperiode

Het is nog onduidelijk hoe groot de kans is dat de AMOC stilvalt. Maar klimaatwetenschappers vinden de laatste jaren wel steeds meer bewijs dat de AMOC de komende decennia een kantelpunt zou kunnen bereiken. Een kantelpunt is een kritische drempel: gaat een systeem daar overheen, dan komt het in een heel andere toestand terecht. Na het kantelpunt volgt een kantelperiode van 50 tot 100 jaar, waarin de AMOC steeds verder afzwakt. Dit proces is dan niet of nauwelijks meer te stoppen.

Scenario serieus nemen

Rosette Raterman ontwikkelde het toekomstverhaal ‘Als de AMOC kantelt’ tijdens haar stage bij stichting CAS (Climate Adaptation Services). Zij benadrukt dat het belangrijk is om nu al rekening te houden met een kantelende AMOC, ook al is het nog onzeker of die kanteling gaat plaatsvinden: “Klimaatverandering zet grote klimaatsystemen zoals de AMOC onder druk. Als zo'n systeem uit balans raakt, hebben we als mens maar weinig grip op de gevolgen. Ik besef goed dat het heel onzeker is of de AMOC kantelt. Maar dat betekent niet dat deze toekomst onmogelijk is. De risico's zijn zo groot dat we dit scenario op tijd serieus moeten nemen.”

Beleef het zelf

Op de site laat je de AMOC zelf kantelen in een interactieve animatie. Zo zie je hoe de stroming werkt en wat er verandert als ze stilvalt. Daarna reis je via een tijdlijn 100 jaar vooruit, van 2026 tot 2126. Het verhaal schetst bewust het ergste geval waarin de AMOC al in de komende jaren zijn kantelpunt bereikt. Zo krijg je een goed beeld van wat Nederland dan te wachten kan staan. Stap voor stap zie je hoe het klimaat tijdens de kantelperiode verandert en wat dat betekent voor Nederland.

Rosette: “Ik hoop dat het verhaal professionals inspireert om nu al na te denken over de gevolgen van een kanteling van de AMOC.”

Grote gevolgen voor Nederland

Als de AMOC stilvalt, verandert het klimaat in Noordwest-Europa sterk. In plaats van dat ons continent verder opwarmt, begint de temperatuur tijdens het najaar en de winter juist te dalen. De winters worden een stuk kouder, met mogelijk uitschieters in de richting van -20 °C. Ons klimaat krijgt dan ook een veel korter groeiseizoen, wat voor de landbouw tot grote uitdagingen zal leiden. Tegelijk worden de zomers droger en schraler. Bovendien stijgt de zeespiegel extra langs de Nederlandse kust, en neemt de verzilting toe.

Hoe nu verder?

Het verhaal laat zien dat je niet bij de pakken hoeft neer te zitten. Zo kun je als professional bijvoorbeeld alvast verkennen wat de risico’s van een stilvallende AMOC kunnen zijn voor jouw werk. Wat daarbij helpt is het bollenschema met koude effecten en de gevolgen daarvan. Mogelijk kun je je plannen nu al zo maken dat ze kunnen meebewegen met verschillende toekomstscenario’s. Ook is het goed om te blijven volgen hoe de AMOC zich ontwikkelt. Het onderzoek naar de AMOC gaat snel. Onderzoek en metingen blijven nodig om op tijd te zien of de AMOC stilvalt. En het allerbelangrijkste blijft: klimaatverandering tegengaan. Want dat verkleint de kans dat de AMOC kantelt. Rosette: “De tijd die we nu nog hebben om klimaatverandering af te remmen, moeten we niet verspillen.”

Verhaal voor professionals

Het toekomstverhaal is bedoeld voor iedereen die zich in zijn of haar werk bezighoudt met klimaatverandering en klimaatadaptatie. Denk aan beleidsmakers en adviseurs bij gemeenten, provincies, waterschappen en het Rijk, en aan professionals bij adviesbureaus en kennisinstellingen. Rosette: “Ik hoop dat het verhaal professionals inspireert om nu al na te denken over de gevolgen van een kanteling van de AMOC. Als we daar nu over nadenken, zijn we later beter voorbereid om actie te ondernemen.”

Rosette: “De tijd die we nu nog hebben om klimaatverandering af te remmen, moeten we niet verspillen.”

Door wie is het verhaal ontwikkeld?

Het verhaal is ontwikkeld door stichting CAS. Rosette Raterman werkte het uit tijdens haar stage, in samenwerking met deskundigen, onder wie dr. René van Westen (Universiteit Utrecht) en prof. dr. Caroline Katsman (TU Delft en KNMI).