Doorlatende verharding

Wat is doorlatende verharding?

Doorlatende verharding is een verzamelnaam voor een soort verharding in de openbare ruimte of op privéterrein die regenwater in de grond laat wegzakken. Onder deze verharding liggen vaak drains, een zandpakket, granulaat en geotextiel. Wat er precies onder ligt, hangt af van lokale omstandigheden en de manier waarop de weg gebruikt wordt. Soms ligt onder de bestrating een bergingslaag, bijvoorbeeld met infiltratiekratten. Die vangen het water op bij neerslag en laten het geleidelijk in de grond zakken.

Welke soorten doorlatende verharding zijn er?

Er zijn vier soorten doorlatende verharding:

• Doorgroeibare of doorwortelbare verharding: De stenen bij doorgroeibare verharding hebben open delen of voegen waar gras, sedum of iets anders kan groeien. Als de wortels de ondergrond bereiken en er een gezonde bodem ontstaat, kan dit soort verharding jarenlang goed werken. Deze soort heet ook wel ‘grasverharding’.
• Waterdoorlatende stenen: Hierbij zakt regenwater weg door de stenen zelf naar het substraat eronder: dit is de laag die onder andere voeding biedt aan het groen. Buiten de stad wordt op snelwegen vaak waterdoorlatend asfalt gebruikt, zoals ZOAB (Zeer Open Asfalt Beton). Bij waterdoorlatende stenen worden de voegen soms smaller gehouden, omdat het water ook door de stenen zelf kan infiltreren.
• Waterpasserende verharding: Bij waterpasserende verharding zakt het water weg via openingen tussen de stenen. De stenen zelf zijn niet doorlatend. Deze stenen hebben ‘afstandhouders’: nokken die ervoor zorgen dat brede voegen op afstand blijven.
• Halfverharding: Dit bestaat uit onsamenhangend materiaal dat is verdicht. Dit is vaak geschikt voor wandel- en fietspaden.

Hoe bepaal je voor welk type doorlatende verharding je kiest?

Uit onderzoek van Deltares in 2024 blijkt dat de infiltratiecapaciteit van doorgroeibare verharding vergelijkbaar is met die van andere doorlatende of waterpasserende bestrating. Voor welk systeem je kiest, hangt dus vooral af van de vraag wat je doel is: de wateroverlast beperken, vergroenen, de opwarming van de bestrating tijdens hete periodes tegengaan of een combinatie daarvan.

Doorgroeibare verharding werkt vaak beter

In een artikel op de website van GWW Totaal uit 2025 stelt Floris Boogaard dat doorgroeibare verharding een robuuster systeem is dan waterdoorlatende of waterpasseerbare verharding en ook meerdere functies kan vervullen. Doorgroeibare verharding is minder gevoelig voor dichtslibben, zeker als het groen goed aanslaat. En het infiltreert bovendien meer water. Daarnaast kun je voor doorgroeibare verharding makkelijk oude straatstenen gebruiken en die in een open patroon leggen.

Hoe helpt doorlatende verharding om de omgeving klimaatbestendiger te maken?

Doorlatende verharding helpt op verschillende manieren om een wijk of gebied klimaatbestendiger te maken. Deze maatregel vult het grondwater aan, ontlast het riool en gaat verdroging tegen.

Minder wateroverlast

Bij kleine en middelgrote buien kan regenwater het beste infiltreren in doorlatende verharding. Dit ontlast het riool en voorkomt plassen. Bij hevige buien werkt de maatregel minder goed, omdat het water dan sneller valt dan het kan infiltreren.

Minder droogte

Kleine buien kunnen bij alle soorten doorlatende verharding zonder veel problemen direct in de bodem infiltreren. Dit helpt om verdroging tegen te gaan en om de grondwaterstand stabieler te houden.

Goed voor de waterkwaliteit

Doorlatende verharding helpt om bij hevige buien de druk op het riool te verminderen. Dat is goed voor de waterkwaliteit, omdat riooloverstorten ertoe leiden dat er afvalwater in het oppervlaktewater terechtkomt.

Draagt doorlatende verharding ook bij aan andere doelen?

Doorlatende verharding helpt niet alleen tegen wateroverlast of verdroging, maar draagt ook bij aan de biodiversiteit en gezondheid. Hieronder lees je er meer over.

Meer biodiversiteit

Door de infiltratie van water ontstaat een gezondere bodem. Dit is goed voor planten en ander groen, en kan bijdragen aan meer biodiversiteit in stedelijke gebied. Onderzoek van Birgit Leidekker toont aan dat er bijna 120 verschillende plantensoorten zijn geïdentificeerd op plekken met doorgroeibare verharding.

Beter voor de gezondheid

Doorlatende verharding helpt tegen wateroverlast. Minder plassen en wateroverlast verkleint de kans op ongelukken. Verder ontstaat er in de omgeving van doorlatende verharding minder hittestress. Dat komt doordat doorlatende verharding water vasthoudt én er minder verharding ligt door de open structuur.

Hoeveel regenwater kan doorlatende verharding opvangen of infiltreren?

Nederland heeft geen bindende landelijke normen voor hoe snel regenwater moet worden afgevoerd. Gemeenten stellen zelf eisen, vaak op basis van de richtlijn BRL 2317. Die gaat uit van 194,4 mm per uur (en 540 liter per seconde per hectare). De meeste doorlatende verhardingen halen zo’n 300 mm per uur, en voldoen dus aan de BRL 2317. Wel verschillen de prestaties per plek. Dat komt doordat wegen vaak niet vlak zijn of water ook afvoeren naar groen of wadi’s.

Hoe snel werkt doorlatende verharding?

Uit onderzoek blijkt dat de snelheid waarmee doorlatende verharding regenwater laat infiltreren gemiddeld rond de 500 mm per uur ligt. Maar er zijn grote verschillen die te maken hebben met de locatie, afmetingen, materialen en opbouw van het systeem. De minimale infiltratiesnelheid ligt rond de 20 mm per uur. Dat is hetzelfde als bij gewone verharding.

Hoe werkt doorlatende verharding bij extreme buien?

Doorlatende verharding alleen is niet genoeg om de effecten van extreme buien tegen te gaan. Je kunt wel een overloop aanleggen met kolken of met een afvoer in een berm of een andere berging in de openbare ruimte dichtbij. Je kunt de kolken ook verhoogd aanleggen. Als je bij de kolken een opstaande rand van 1 à 2 centimeter maakt, creëer je extra buffercapaciteit op de weg. Hierdoor kan regenwater de verharding in zakken en wordt regen alleen bij hevige buien afgevoerd via het regenwatersysteem.

Hoe lang werkt doorlatende verharding?

Na verloop van tijd werkt doorlatende verharding steeds minder goed. Door dichtslibbing gaat de infiltratiesnelheid omlaag. Per jaar kan de infiltratiecapaciteit met zo’n 75 millimeter per uur verminderen. Doorgroeibare verharding lijkt een minimale infiltratiecapaciteit van zo’n 50 millimeter per uur (139 l/s/ha) te behouden. Groen kan de infiltratiecapaciteit namelijk op peil houden. Hierbij speelt ook de omgeving en het gebruik een rol, zoals bomen en struiken die de verharding kunnen vervuilen, de hoeveelheid verkeer en het onderhoud.

Wat kunnen negatieve effecten zijn van doorlatende verharding?

Er worden soms fouten gemaakt bij de aanleg, het beheer of het gebruik van doorlatende verharding, net als bij riolering of andere systemen. Floris Boogaard: “Dichtslibbing is een zorg, dus zorg dat je de juiste kennis, capaciteit, materiaal en budget hebt voor onderhoud. Zorg altijd voor een goed ontwerp en een goede opbouw, en denk van tevoren na over het doel en het gebruik. Anders loop je het risico dat de beplanting niet goed aangroeit of dat er regenwater blijft staan op de verharding. Vooral een combinatie van beide ziet er erg onaantrekkelijk uit.”

Hoe meet je het effect van doorlatende verharding?

Het effect van doorlatende verharding kan je op de volgende manieren meten:

Ringtest met infiltrometer

Met een ringtest kun je meten of doorlatende verharding in de praktijk ook echt werkt. Deze test is simpel en snel, maar niet zo betrouwbaar. Je gebruikt bij deze test een infiltrometer met een enkele of dubbele ring. Deze enkele of dubbele cilinder zet je op het wegdek en vul je met water. Een rubberen ring of voegmiddel zorgt ervoor dat het water alleen via de verharding kan wegstromen. De snelheid waarmee de waterkolom in de binnenste cilinder zakt, is een maat voor de verticale infiltratiecapaciteit. De test is niet erg betrouwbaar, omdat je er maar een klein oppervlak mee meet, en er relatief veel water kan weglekken. Ook kunnen de resultaten binnen honderd meter erg van elkaar verschillen. Hierover kun je meer lezen in het proefschrift van Floris Boogaard uit 2015.

Full-scale test

Een “full-scale test” geeft een beter beeld. Hierbij wordt bijvoorbeeld met zandzakken een deel van de weg omdijkt en onder water gezet. Ook hier is de snelheid waarmee het water wegzakt een maat voor de infiltratiecapaciteit. Verder is een onderdeel van deze test is dat deze wordt herhaald wanneer de ondergrond al verzadigd is. Dat is belangrijk, want er kunnen meerdere zware buien vallen in een natte periode. De infiltratiesnelheid kan bij een tweede test soms wel 50 procent minder zijn en bij een derde test nog minder. Het voordeel van zo’n uitgebreide test is bovendien dat hij ook voor aandacht zorgt op straat. Dat kan het bewustzijn van bewoners en gemeente voor adaptatiemaatregelen vergroten.

Verder nog twee tips:

1. Controleer in de eerste jaren na de aanleg regelmatig de onderdelen van het systeem bij de doorlatende verharding. Werkt de bladvanger bij het aangesloten verhard oppervlak nog, bijvoorbeeld van daken? En de zandvang of kolk in de straat? En de berging en de overloop? Zo zie je op tijd of er extra onderhoud nodig is.
2. Maak een plan voor monitoring. Houd de doorlatende verharding in de gaten om inzicht te krijgen in de levensduur. En monitor als dat kan ook of deze blijft voldoen aan de hydraulische en milieutechnische eisen. Als het langer duurt voordat het water wegloopt, kan dat betekenen dat de verharding verstopt raakt.

Zijn er voorbeelden van effectmetingen?

In het rapport ‘Onderzoek waterpasserende en doorgroeibare verharding van Deltares’ (2022) staat dat er meer dan 100 metingen zijn uitgevoerd in ruim 20 gemeenten om te onderzoeken hoe goed doorlatende verharding werkt. Het rapport bevat ook de resultaten van deze metingen.

Daarnaast kun je op de kaart uit ClimateScan hieronder zien dat er door heel Nederland proeven zijn uitgevoerd.

Waar moet je op letten bij het ontwerp?

Veel verschillende soorten

Er bestaan veel soorten doorlatende verharding. Denk aan stenen, tegels of andere materialen in allerlei vormen en maten. Voor bijna elke plek is wel een passend product te vinden. Vaak worden er in de praktijk verschillende soorten verharding gecombineerd, bijvoorbeeld open en gesloten bestrating of verharding afgewisseld met stroken groen.

Extra systeem met straatkolken of slokop

Om wateroverlast bij hevige regen te voorkomen, kun je een extra systeem aanleggen met straatkolken of een slokop. Dit systeem is gekoppeld aan drainage en infiltratiebuizen. Zo kan het regenwater beter weg en kun je later de afvoer nog aanpassen. Soms is het handig om ondergrondse infiltratiekratten of een geperforeerd IT-riool met een grote diameter te gebruiken voor extra waterberging.

Waar moet je op letten bij de aanleg?

Leg niet aan in straten met hoogteverschillen

In straten met hoogteverschillen werkt doorlatende verharding minder goed. Water zakt dan vooral weg op lage plekken, bijvoorbeeld bij verkeersdrempels. Dat zorgt voor dichtslibbing, waardoor het water minder goed kan infiltreren en er modder op straat kan blijven liggen.

Leg niet aan boven kabels of leidingen

Leg doorlatende verharding liever niet aan boven kabels of leidingen, vooral niet als er geotextiel onder ligt. Als de straat later open moet voor onderhoud, is het lastig om de verharding weer goed te herstellen.

Kwetsbaar voor fouten

Doorlatende verharding is kwetsbaar voor fouten. Soms heeft zwaar bouwverkeer de verharding al dichtgereden voor het systeem in gebruik is.

Veeg bestrating zorgvuldig in

Het invegen van bestrating moet zorgvuldig gebeuren. De stenen moeten enkele keren goed worden ingeveegd met geschikt materiaal, zodat de weg kan zetten voordat verkeer erover rijdt. Dat gebeurt vaak niet, zeker niet bij doorlatende verharding, waar dit grote gevolgen heeft. Een oplossing is om na de aanleg te meten hoe goed de verharding werkt en aannemers verantwoordelijk te maken voor het resultaat, bijvoorbeeld via een DBM-contract (Design, Build, Maintain). In Duitsland is zo’n prestatiemeting bij oplevering al gebruikelijk.

Voldoende organisch materiaal in substraat

In het substraat moet voldoende organisch materiaal zitten om het groen te kunnen voeden.

Let op bij heesters en bomen die bladeren verliezen

Let op met doorlatende verharding onder heesters en bomen die bladeren verliezen. Bladeren kunnen namelijk de openingen verstoppen. Ook op plekken waar grond of modder van landbouwverkeer of tuinen de weg op komt, kan dichtslibbing ontstaan.

Gebruik basaltsplit

Het is verstandig om basaltsplit te gebruiken en niet bijvoorbeeld kalkhoudende split. Basaltsplit zorgt ervoor dat de stenen stevig blijven liggen en dat de kans op dichtslibben kleiner is.

Ondergrond van zand en tuinaarde

Leg doorlatende verharding aan op een ondergrond van zand en tuinaarde. De ondergrond moet waterdoorlatend zijn, maar ook genoeg vocht vasthouden voor droge periodes. Verder moet het genoeg organisch materiaal bevatten om voeding te geven aan het gewas.

Let op bij het vullen van de openingen tussen de stenen

Vul de openingen tussen de stenen tot enkele centimeters onder de bovenrand, zodat het gewas niet beschadigt. Het mengsel dat je gebruikt om de openingen te vullen is soms net anders van samenstelling dan de ondergrond.

Gebruik liever geen geotextiel

Gebruik bij voorkeur geen geotextiel, want dit kan dichtslibben. Dit geldt ook voor (ongewassen) puingranulaat. Gebruik je dit toch? Kies dan een poriëngrootte van minimaal 500 micron. Problemen kunnen ontstaan met ongewassen mengsels. Kleine deeltjes en kalk veroorzaken dichtslibbing, zeker in combinatie met (fijn) geotextiel. Het lijkt verstandig om de kleine deeltjes uit het granulaat te verwijderen.

Planten moeten goed aanslaan

Doorlatende verharding werkt alleen goed als de planten goed aanslaan. De wortels houden de grond open, zodat regenwater makkelijk kan infiltreren. Leg de verharding aan in het voorjaar of in het najaar. Dan groeien de planten het beste.