Vraag en antwoord index

Wat is de aanleiding van het gebiedsproces?

De aanleiding voor het gebiedsproces van NOVEX regio Zwolle ligt in de gezamenlijke ambitie om de forse ruimtelijke groei van de regio in goede banen te leiden. De regionale verstedelijkingsstrategie vormt hiervoor de basis, met de opgave om tot 2040 circa 50.000 woningen en 20.000 arbeidsplekken te realiseren. Het realiseren van verstedelijking in een klimaatadaptieve delta vraagt om een integrale benadering van water, bodem en ruimte. Daarbij bestaat de opgave om te zorgen voor een klimaatbestendige inrichting van het gebied binnen het eigen werkgebied. Tegelijkertijd spelen zorgen over de achteruitgang van de bodemvruchtbaarheid, met name op de landgoederen. Deze samenhangende opgaven vormden de aanleiding om via NOVEX te komen tot een gezamenlijk gebiedsproces waarin ruimtelijke ontwikkeling en klimaatbestendigheid hand in hand gaan.

Wat is de aanpak?

De aanpak van het gebiedsproces binnen NOVEX regio Zwolle is opgebouwd rond vijf samenhangende programma’s. Drie programma’s richten zich primair op de uitvoering van de woningbouwopgave en het realiseren van arbeidsplekken. Deze worden ondersteund en richting gegeven door twee overkoepelende systeemprogramma’s: mobiliteit, gericht op de transitie van het mobiliteitssysteem, en de Regionale Sponsstrategie. Deze sponsstrategie vormt het leidende kader voor klimaatadaptatie en is gebaseerd op het beter benutten van het natuurlijke bodem- en watersysteem, met als doel water langer vast te houden, afvoer te vertragen en water op logische plekken te bergen. Om dit concreet te maken is de regio opgedeeld in zeven stroomgebieden. Op dat schaalniveau is samen met lokaal betrokken partijen uitgewerkt hoe de sponsstrategie per gebied kan worden toegepast, steeds vertrekkend vanuit de ontstaansgeschiedenis en kenmerken van het gebied.

Hoe wordt er samengewerkt in het gebied?

De samenwerking binnen het gebiedsproces van NOVEX regio Zwolle vindt plaats op meerdere schaalniveaus en kenmerkt zich door een brede betrokkenheid van partijen. Omdat de regio onderdeel is van NOVEX, wordt samengewerkt op nationaal niveau met het Rijk. Op regionaal niveau vormt de indeling in stroomgebieden het belangrijkste schaalniveau, die vervolgens weer is onderverdeeld in kleinere (deelstroom)gebieden. Onder dit niveau liggen concrete gebiedsontwikkelingen, waar gemeenten samen met bijvoorbeeld landgoedeigenaren en andere grondeigenaren aan de slag gaan om de sponsprincipes toe te passen. Daarbij geldt het principe van niet afwentelen: maatregelen worden steeds bekeken in samenhang met het gehele stroomgebied en uiteindelijk het volledige grondgebied van de regio. De Regionale Sponsstrategie is sterk overheidsgericht, met betrokkenheid van het Rijk, provincies, waterschappen en gemeenten, zowel ambtelijk als bestuurlijk. In gebiedsontwikkelingen sluiten ook ontwikkelaars, terrein- en landgoedeigenaren, de agrarische sector en belangenorganisaties aan, waardoor water en ruimte integraal worden verbonden.

Hoe wordt de stap gezet richting uitvoering en realisatie?

Binnen het gebiedsproces van NOVEX regio Zwolle wordt de stap richting uitvoering en realisatie stapsgewijs voorbereid vanuit de Regionale Sponsstrategie. De daadwerkelijke uitvoering moet nog op gang komen, maar er liggen duidelijke kansen, met name vanuit ruimtelijke ontwikkelingen en transities, zoals veranderingen in de landbouw en herinrichting van gebieden. De ambitie is om toe te werken naar een meer natuurlijk functionerend water- en bodemsysteem. De borging vindt plaats via bestaande beleidskaders: de verstedelijkingsstrategie is vastgesteld en sponsprincipes worden verankerd in omgevingsvisies, gemeentelijk klimaatadaptatie- en erfgoedbeleid en lopende ontwikkeltrajecten. Op sommige plekken zijn intenties al vastgelegd in samenwerkingsagenda’s en is ‘water en bodem sturend’ bestuurlijk vastgesteld. De beoogde resultaten zijn onder meer een regionale sponsstrategie voor de hele regio, een gedeelde transitie in denken op verschillende schaalniveaus en het beter borgen van water- en bodembelangen, met oog voor de lange termijn richting 2100.

Hoe helpt cultuurhistorie mee om het water- en bodemsysteem beter te begrijpen?

Binnen het gebiedsproces van NOVEX regio Zwolle is cultuurhistorie benut als belangrijke bron van inzicht en onderbouwing. Door gebruik te maken van gebiedsbiografieën is de ontstaansgeschiedenis van het landschap in beeld gebracht en is duidelijk geworden hoe bodem- en watersystemen oorspronkelijk functioneerden, voordat deze sterk door de mens zijn aangepast. Dit historisch besef ondersteunt het doel van de sponsstrategie: teruggaan naar een beter functionerend water- en bodemsysteem. Door te begrijpen waar het gebied vandaan komt en hoe het huidige systeem is ontstaan, wordt inzichtelijk hoe de grenzen van het maakbare landschap zijn bereikt. Cultuurhistorische kennis helpt daarbij ook in de argumentatie en het gesprek met betrokkenen. Zo laat de geschiedenis zien dat boeren een vorm van ‘boerenwijsheid’ hadden, waarbij zij hun teelt afstemden op natuurlijke grondwatersystemen. Cultuurhistorie fungeert daarmee als een belangrijke drager van het landschap en als inspiratie voor toekomstbestendige keuzes.

Verder lezen?