NOVEX de Peel

De aanleiding voor het gebiedsproces van NOVEX De Peel ligt in de zoektocht in gebieden in Nederland waar de grote opgaven in het landelijk gebied nog meer in samenhang kunnen worden aangepakt. Daarbij is specifiek gekeken naar regio’s waar de landbouwtransitie en aanverwante vraagstukken zich in hoge mate concentreren. De Peel kwam hierbij nadrukkelijk in beeld vanwege de grote aanwezigheid van veehouderijen, met bijbehorende uitstoot van stikstof en fijnstof, en de sterke druk op kwetsbare natuur. Deze combinatie maakt De Peel tot een gebied waar landbouwtransitie en natuurherstel onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Tegelijk ligt het gebied in de nabijheid van stedelijke regio’s, waardoor ook leefbaarheid en ruimtelijke kwaliteit onder druk staan. De kernopgave van het gebiedsproces is het vinden van een nieuwe balans tussen economische activiteit, ecologische draagkracht en leefbaarheid, als basis voor een toekomstbestendig perspectief voor het gebied.

De aanpak van het gebiedsproces NOVEX De Peel is gefaseerd en zorgvuldig opgebouwd. In de voorfase is het NOVEX-concept vormgegeven en is een intensieve samenwerking opgezet tussen 24 overheden. Daarnaast is een gebiedsbiografie opgesteld om inzicht te krijgen in de ontstaansgeschiedenis, kenmerken en onderliggende systemen van De Peel. In de ontwikkelfase is dit uitgewerkt in een Ontwikkelperspectief, vastgesteld in 2022/2023, dat fungeert als richtinggevend kompas voor de komende 25 jaar, zonder een rigide eindbeeld vast te leggen. Daarbij is onderscheid gemaakt tussen de Natuurlijke, Ondernemende en Leefbare Peel, met een gebiedsgerichte aanpak. Parallel hieraan is de Regionale Uitvoerings- en Investeringsagenda vastgesteld, waarin zestien sleutelthema’s zijn benoemd. Inmiddels beweegt het proces richting uitvoering, met de realisatie van concrete projecten, toekenning van middelen, het bestendigen van de samenwerking en het vormgeven van structureel langetermijnbeleid.

De samenwerking binnen het gebiedsproces van NOVEX De Peel vindt plaats op regionaal schaalniveau in een gebied in Noord-Brabant en Limburg. Binnen dit gebied wordt gewerkt met verschillende deelgebieden, ieder met eigen kenmerken en opgaven. Het NOVEX-proces brengt 24 overheden samen, waaronder gemeenten, provincies, waterschappen en het Rijk, met raakvlakken naar zowel lokaal beleid als nationale opgaven, zoals het stikstofbeleid. Op basis van het ontwikkelperspectief is onderscheid gemaakt tussen de Natuurlijke, Ondernemende en Leefbare Peel, waarbij per gebied een passende aanpak wordt gehanteerd. Voor Natura 2000-gebieden wordt gewerkt met een meer fijnmazige, gebiedsgerichte aanpak gericht op stikstofreductie. Naast overheden zijn ook maatschappelijke en economische partijen betrokken, waaronder landbouworganisaties (LLTB en ZLTO), beide milieufederaties, VNO-NCW voor het district en Staatsbosbeheer. Deze brede samenwerking zorgt voor verbinding tussen belangen en schaalniveaus.

Binnen het gebiedsproces van NOVEX De Peel wordt de stap richting uitvoering en realisatie stapsgewijs gezet. In de komende fase ligt de focus op de realisatie van concrete projecten en de gerichte toekenning van, vooralsnog beperkte, middelen. Als eerste aanzet zijn in 2025 impulsprojecten in gang gezet. De uitvoering is stevig verankerd in eerder vastgestelde kaders: het Ontwikkelperspectief (2022/2023) fungeert als richtinggevend kompas voor de komende 25 jaar en de Regionale Uitvoerings- en Investeringsagenda (2024) vertaalt dit naar zestien sleutelthema’s. Tegelijk wordt gewerkt aan het verkennen van een duurzame samenwerkingsvorm, met het oog op toekomstig structuurbeleid en een breed langetermijnperspectief. De beoogde resultaten zijn het bestendigen van de gezamenlijke aanpak en het ontwikkelen van een nieuwe vorm van gebiedsgerichte samenwerking tussen overheden en maatschappelijke organisaties, met voldoende middelen, erkenning en slagkracht.

Binnen het gebiedsproces van NOVEX De Peel is cultuurhistorie vanaf het begin ingezet als een informatieve en richtinggevende basis. Het document Ontwikkelperspectief de Peel dient hierbij als startdocument en biedt inzicht in de ontstaansgeschiedenis, ruimtelijke ontwikkeling en waterhuishouding van het gebied. Door te analyseren hoe het landschap door de tijd heen is gevormd en benut, worden patronen zichtbaar die helpen om de huidige opgaven beter te begrijpen. Deze historische kennis levert concrete lessen op over wat wel en niet werkt in het gebied en fungeert daarmee als kader voor het maken van verstandige, toekomstgerichte keuzes. Cultuurhistorie is zo niet alleen een beschrijvend element, maar een inhoudelijke drager binnen het gebiedsproces, die richting geeft aan de afwegingen rond landbouwtransitie, natuurherstel en ruimtelijke inrichting in De Peel.

• Website van NOVEX-regio De peel: novexdepeel.nl(opent in nieuw venster) (verwijst naar een andere website)
• Zich ontwikkelend perspectief NOVEX De Peel: Meerkleurige toekomst in De Peel – een zich ontwikkelend perspectief op weg naar 2050 (Flux Landscape Architecture & RHDHV, 2024) (pdf)