Pergola's

Wat is een pergola?

Een pergola is een open constructie van hout of staal waaraan klimplanten groeien. Hij bestaat meestal uit rechte staanders met balken die er dwars overheen liggen. Zo ontstaat een soort open dak. De planten groeien langs de zijkanten en over het dak. Zo geven ze schaduw. Je ziet pergola’s vaak boven bankjes in parken en op straat, of in tuinen.

Welke verschillende soorten pergola zijn er?

Voor pergola’s zijn er verschillende constructies mogelijk. De meeste pergola’s zijn vrijstaand, maar je kunt ze ook aan iets vastzetten, bijvoorbeeld aan een muur. Ook het type dak en het gebruikte materiaal kan erg verschillen:

Type dak

• Open dak: de klassieke pergola heeft een open dak. Boven op de pergola liggen balken. Daar groeien de planten overheen.
• Schaduwdoek: het dak van de pergola kan een schaduwdoek hebben. Dat geeft de hele dag schaduw. Een nadeel is dat een schaduwdoek niet goed tegen winterweer kan.
• Lammellendak: De smalle latten van een lamellendak kun je zelf open- en dichtdoen. Zo kun je zelf kiezen of je schaduw of zon wilt.

Gebruikt materiaal

• Hout: hout wordt het meest gebruikt voor pergola’s. Hout ziet er natuurlijk uit en past goed bij de kleur van de planten.
• Aluminium: aluminium ziet er modern uit, is licht en heeft bijna geen onderhoud nodig. Aluminium kan minder goed tegen slecht weer.
• Staal: staal is het sterkste materiaal en gaat het langste mee.

Hoe helpt een pergola om de omgeving klimaatbestendiger te maken?

Pergola’s helpen om hittestress tegen te gaan. De balken met groen van een pergola zorgen voor schaduwplekken afgewisseld met zon. Onder een pergola is de straling van de zon daardoor minder sterk en de gevoelstemperatuur lager. Daarnaast kunnen de planten bijdragen aan extra verkoeling via verdamping. Hoe koel het onder een pergola wordt, hangt af van hoe goed de planten groeien en hoe dicht hun bladeren op elkaar zitten.

Draagt een pergola ook bij aan andere doelen?

Een pergola is een plek waar mensen elkaar kunnen ontmoeten. Ze kunnen er samenkomen om te ontspannen, te eten, te werken of te studeren. Door het dak voelt de plek ook een beetje als een kamer in de buitenlucht. Hoewel de ruimte open is, zit je toch beschut. Als je de juiste planten kiest, komen er bovendien meer insecten en vogels. Verder kan een pergola de omgeving mooier maken.

Hoe sterk is het verkoelend effect van een pergola?

In Amsterdam, Middelburg en België zijn metingen gedaan naar het verkoelend effect van een pergola. Hieronder lees je hier meer over.

Metingen in Amsterdam

Onder een pergola is de gevoelstemperatuur gemiddeld 6 tot 9 °C lager dan op een plek in de volle zon. Dit blijkt uit metingen in 2025 op de Oosterdokskade in Amsterdam. De luchttemperatuur liep op die dagen op tot 35 °C. Voor mensen die stonden onder de pergola, voelde het gemiddeld 9 °C koeler. Voor mensen die zaten, voelde het gemiddeld 6 °C koeler. Dat verschil kwam door de planten: die waren aan de zijkanten nog niet volgroeid. Mensen die zaten, kregen daardoor meer zon. In hetzelfde onderzoek is ook een constructie met dichtere, volgroeide planten gemeten. Daar was de gevoelstemperatuur gemiddeld 14 °C lager.

Het verkoelend effect is minder constant dan op een plek met volledige schaduw. De balken geven zon- en schaduwplekken die de hele dag verschuiven. Daardoor gaat de gevoelstemperatuur steeds een beetje op en neer. Ter vergelijking: in de schaduw van een volgroeide boom of een gebouw was de gevoelstemperatuur op dezelfde plek 16 tot 17 °C lager.

Metingen in Middelburg en België

Op een hete dag in Middelburg met een luchttemperatuur van 34 °C voelde het in de volle zon bijna 50 °C. Onder een pergola was de gevoelstemperatuur gemiddeld 13 °C lager dan in de volle zon (36,7 °C). De pergola was van metaal en begroeid met blauwe regen. In hetzelfde onderzoek is er ook onder een houten pergola in België gemeten. Daar voelde het onder de pergola gemiddeld 8,6 °C koeler dan een plek in de volle zon. Op die dag was het minder warm: de luchttemperatuur was 25 °C.

Wat is het effect op de oppervlaktetemperatuur?

Door de wisselende schaduw blijven de vloer, banken en andere oppervlakken onder een pergola koeler dan in de volle zon. Het verschil tussen een plek in de zon en een plek in de schaduw onder een pergola kan wel 25 °C zijn. Dit blijkt uit onderzoek uit 2026. Op de zitplek zelf merk je daar niet altijd iets van. Toch is het belangrijk om hier bij het ontwerp en de materiaalkeuze op te letten. Mensen kunnen de pergola namelijk aanraken of ertegen leunen. Planten, houten zitjes of banken blijven het koelst, vooral als ze schaduw hebben. Metalen onderdelen van de pergola en straatstenen in de volle zon worden juist heel warm.

Zijn er ook nadelen of aandachtspunten?

Een pergola op straat of in een park vraagt aandacht voor onderhoud en veiligheid. Zonder goed onderhoud wordt de plek vies. Ook kan er ’s avonds overlast ontstaan. Goed onderhoud, genoeg licht en zicht van omwonenden helpen daartegen.

Hoe meet je het effect van een pergola?

Het verkoelend effect van een pergola komt vooral door schaduw en verdamping. Beide effecten kun je meten. Hieronder leggen we uit hoe. Daarnaast kun je gebruikers van de pergola ook interviewen en observeren. Zo’n gebruikersonderzoek geeft inzicht in hoe mensen de plek ervaren en gebruiken en of ze de plek prettig en koel vinden.

Effect van schaduw meten

Het effect van schaduw meet je aan de hand van de gevoelstemperatuur (PET). PET houdt rekening met de luchttemperatuur, straling van de zon, luchtvochtigheid en windsnelheid. Die kun je onder andere meten met een draagbaar weerstation. Als je meet onder de pergola én op een plek in de volle zon, dan zie je hoeveel koeler het onder de pergola is. Verder kun je met infraroodfoto’s zien hoe warm de banken en andere materialen zijn.

Effect van verdamping meten

Verdamping is moeilijker te meten. Verdamping speelt vooral een rol als de klimplanten volgroeid zijn en een dicht bladerdek vormen. Hoeveel water de planten opnemen, meet je met sapstroommeters in de stengels. Als je ook het vocht in de plantenbak meet, dan weet je hoeveel water erin en eruit gaat. De verdamping zelf kun je berekenen met het Penman-Monteith-model. Dit model gebruikt standaard weergegevens zoals temperatuur, luchtvochtigheid, windsnelheid en zonnestraling.

Zijn er voorbeelden van effectmetingen?

Hieronder vind je informatie over twee onderzoeken naar de effecten van pergola's.

Project Hittestraat – Schaduwmakers voor koele plekken in de buitenruimte

In de zomer van 2025 is er onderzoek naar het verkoelend effect van pergola’s gedaan op de Oosterdokskade in Amsterdam. Voor dit Project Hittestraat werd de gevoelstemperatuur (PET) gemeten en vroegen de onderzoekers aan gebruikers hoe warm en comfortabel zij de plek vonden. Onder de pergola bleek de gevoelstemperatuur 6 tot 9 °C lager dan erbuiten. De balken zorgden voor de meeste schaduw, omdat de planten nog niet volgroeid waren. De oppervlaktetemperatuur onder de pergola bleek 10 °C koeler dan erbuiten. Mensen gebruikten de pergola vooral om te ontspannen, te werken of te studeren. 75% van de ondervraagde gebruikers wilde meer schaduw onder de pergola.

Cool Towns – Pergola bij station Middelburg & tennisclub Oostende (2019–2022)

Voor het Europese Cool Towns-project zijn op meerdere locaties in Noordwest-Europa metingen gedaan naar de effecten van pergola's met klimplanten. Bij het treinstation in Middelburg staat een metalen pergola van 50 meter lang. Daar groeit Blauweregen overheen. De luchttemperatuur was er minder dan 1 °C lager. Toch voelde het er 13 °C koeler dan op een plek in de zon. Bij de tennisclub in Oostende (België) zijn er in 2023 metingen gedaan bij een houten pergola met Bruidssluier. Daar voelde het 8,6 °C koeler.

Volgens de onderzoekers blijkt hieruit dat pergola's met klimplanten effectief zijn om koele looproutes en rustplekken te maken. En verkoeling komt vooral door de schaduw en niet door verdamping. Hoe verder de planten zijn gegroeid, hoe sterker het verkoelend effect.

Welke planten kun je het beste kiezen voor een pergola?

De klimplanten die je kiest, bepalen hoeveel verkoeling een pergola geeft. Planten met veel bladeren geven de meeste schaduw en verdamping. Denk aan Blauweregen, Hop of Wilde wingerd. Houd ook rekening met hoe snel een plant groeit, hoe hij er per seizoen uitziet en hoeveel hulp hij nodig heeft om langs de pergola omhoog te groeien. Planten die hun blad verliezen, geven in de winter minder schaduw. Soms is dat juist prettig.

Kunnen planten niet in de bodem wortelen?

Staat de pergola op straat of op een andere verharde plek, zonder verbinding met de bodem? En kunnen de planten dus niet wortelen in de bodem? Dan kun je plantenbakken gebruiken. Zorg er dan wel voor dat de plantenbakken genoeg water kunnen vasthouden. Zo voorkom je planten met droogtestress. Die groeien namelijk slechter, waardoor de pergola minder koelt. Let er ook op dat de plantenbakken niet te veel in de zon staan. Anders verdampt er meer water en kunnen de klimplanten schade oplopen.

Waar moet je op letten bij het kiezen van het materiaal?

Er is een verschil tussen de invloed van het materiaal van de pergola zelf en het materiaal van de zitplek:

• Het materiaal van de pergola zelf heeft weinig invloed op de gevoelstemperatuur onder de pergola. Toch is het belangrijk om er bij het ontwerp op te letten. Onderdelen van metaal worden op warme dagen 40 tot 55 °C. Denk aan plantenbakken van cortenstaal en frames van verzinkt staal. Die worden net zo warm als de straatstenen, of zelfs nog warmer. Hete onderdelen zijn ook vervelend als mensen de pergola aanraken of ertegenaan leunen.
• Het materiaal van de zitplek maakt wel verschil. Een houten zitplek blijft de hele dag koeler dan een zitplek van metaal of steen. Kies daarom hout of een ander materiaal dat weinig warmte opneemt. Metaal en donker steen zijn minder geschikt.

Waar moet je verder op letten bij het ontwerp?

Een goede pergola geeft niet alleen veel schaduw, maar ventileert ook. Als de planten heel dicht op elkaar groeien, houden ze de meeste zonnestraling tegen. Tegelijk is er dan een risico dat warmte onder de pergola blijft hangen. Let er daarom op dat de lucht goed door de pergola kan blijven stromen. Speciale richtlijnen voor pergola’s zijn er niet. Maar dankzij onderzoek van de WUR zijn er wel basisprincipes en richtlijnen voor het inrichten van koele plekken en routes waar ook pergola’s zijn meegenomen.

Heb je een vergunning nodig?

Of je een vergunning nodig hebt voor de aanleg van een pergola hangt af van de locatie en hoogte. Voor een pergola op privéterrein heb je meestal geen vergunning nodig, maar wel als deze hoger is dan 2,5 meter. In de openbare ruimte is er bijna altijd een vergunning nodig. Dit verschilt per gemeente.

Hoe onderhoud je een pergola?

De planten van een pergola hebben regelmatig onderhoud nodig. Snoei ze minstens twee keer per jaar, anders gaan ze woekeren. Maak de pergola zelf ook schoon en zorg dat er geen afval achterblijft. Op straat of in een park is dat extra belangrijk.

Wat is de levensduur van een pergola?

Hoelang een pergola meegaat, hangt af van het materiaal. Sommige pergola’s gaan 10 jaar mee, andere langer dan 40 jaar. Staal gaat meestal langer mee dan hout. De planten kunnen heel lang mee, als je ze goed verzorgt. Regelmatig snoeien is daarbij het belangrijkst.

Wie is verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud?

In de openbare ruimte zorgt de gemeente meestal voor het beheer en onderhoud van een pergola. Op privéterrein ligt de verantwoordelijkheid bij de eigenaar van het terrein.

Wat kost het om een pergola aan te leggen?

Wat een pergola kost, hangt af van het materiaal. Ook de grootte van de pergola en de planten die je kiest, bepalen de prijs. Een houten pergola is het goedkoopst. Die kost €600,- en €2.500,-, afhankelijk van de kwaliteit van het hout. Hout van een betere kwaliteit is duurder, maar gaat wel langer mee. Je kunt ook een pergola van kunststof (meestal polycarbonaat) kiezen. Die zal tussen de €800,- en €2000,- kosten. Het duurst is een pergola van aluminium. Die kost tussen de €1.300,- en  €5.000,-. De materiaalkosten van de pergola zijn de grootste kostenpost: hoe groter de pergola is, hoe duurder hij dus wordt.

Waaruit bestaan de kosten voor onderhoud en beheer?

De kosten voor onderhoud zijn vooral voor snoeien en schoonmaken. De planten hebben minstens twee keer per jaar onderhoud nodig. In de openbare ruimte komen daar kosten bij voor schoonmaak en afvalbeheer.

Zijn er subsidiemogelijkheden?

Er is geen landelijke subsidie speciaal voor pergola’s. Gemeenten en waterschappen hebben soms wel een subsidie voor klimaatadaptatie of vergroening. Wat hiervan gebruikt kan worden voor de aanleg van een pergola, verschilt per regio. Vraag het na bij je gemeente.

Voorbeeld project Leaf of Groningen

Het project Leaf of Groningen uit 2022 op de Vismarkt in Groningen richtte zich op de vraag hoe pergola’s het stedelijk gebied koeler kunnen maken. De Vismarkt staat bekend als één van de warmste plekken van de stad. In het project zijn drie prototypes ontwikkeld: de Square, de Leaf en de Wave. Deze pergola’s verschillen in vorm, planten en hoeveelheid schaduw. Met sensoren voor temperatuur, luchtvochtigheid en zonlicht is de gevoelstemperatuur gemeten. Onder de pergola’s was het tot wel 8 °C koeler. De resultaten laten zien dat pergola’s goed werken tegen hitte en een goede aanvulling kunnen zijn op groen en water in de stad:

• Ze geven verkoeling op warme dagen.
• Op een plein of terras vinden mensen het prettiger om onder een pergola te zitten.
• Je kunt een pergola op veel plekken gebruiken. En je kunt hem aanpassen aan de plek en aan wat je nodig hebt.
• Maatwerk blijft belangrijk. Hoe effectief een pergola is, hangt af van verschillende factoren, zoals de plek, het gebruik en het klimaat.

De pergola’s worden nu verder getest in de praktijk. Dat gebeurt onder andere in de klimaatproeftuin in Groningen. De onderzoekers bestuderen hier hoe een pergola op de langere termijn werkt, en of je pergola’s ook op grotere schaal kunt inzetten.

Websites en tools

• Onderzoeksproject Schaduwmakers om hittestress in de stad Amsterdam tegen te gaan
• Living Lab Leaf of Groningen: dit is een project om de vismarkt in Groningen koeler te maken met behulp van pergola’s.
• Informatie over pergola’s op Weerproof

Nederlandstalige literatuur

• Föllmi, D., Corpel, L., Solcerova, A., Schoonderbeek, J., Schramkó, S., Sjerps, J., Peereboom, S., van Wezel, K., Vega Castillo, C., & Kluck, J. (2026). Project Hittestraat: Schaduwmakers voor koele plekken in de buitenruimte. Een onderzoek naar de effectiviteit van verschillende type mobiele schaduwmakers gemeten op de Oosterdokskade in Amsterdam. CoE City Net Zero, Hogeschool van Amsterdam.
• Koning, J. e.a. (2022). Pergola’s tegen hittestress. Land & Water, 10.

Engelstalige literatuur

• Chàfer, M., Pisello, A. L., Piselli, C., & Cabeza, L. F. (2020). Greenery system for cooling down outdoor spaces: Results of an experimental study. Sustainability, 12(15), 5888.
• Guillen Gutierrez, G. et al. (2026). Assessing the outdoor thermal comfort impact of nature-based urban interventions in dense informal settlement upgrading processes: the case of Barrio 20 in Buenos Aires. Frontiers in Environmental Science, 14.
• Kacker, K., Srivastava, P., & Mukherjee, M. (2026). Assessing Nature-based Solutions for Heat Stress Resilience in an Urban Micro-climate under Changing Climate Scenarios. Building and Environment.
• Spanjar, G., Bartlett, D., Schramkó, S., Kluck, J., van Zandbrink, L., & Föllmi, D. (2023). Cool Towns Intervention Catalogue: Proven solutions to mitigate heat stress at street-level. CoE City Net Zero, Amsterdam University of Applied Sciences.