Raingarden

Wat is een raingarden?

Een raingarden is een plantenvak dat net onder straatniveau regenwater opvangt van straten, parkeerplaatsen of daken. Andere namen voor een raingarden zijn: regentuin, regenwatertuin, infiltratievak of watervertragende groenstrook. Wat een raingarden precies is, hangt af van de streek of het land waar je ze tegenkomt. Ze worden overal net weer iets anders toegepast. In de bodem van een raingarden zitten vaak grove korrels, zoals grind of kleikorrels. Daardoor kan het water snel de grond in trekken. Zo helpt een raingarden om wateroverlast te voorkomen en zorgt het water tegelijk voor groei van planten.

Wat zijn de verschillen tussen een raingarden en een wadi?

Een raingarden lijkt op een wadi, maar er zijn duidelijke verschillen. Een raingarden is meestal kleiner en technischer opgebouwd. In een wadi zit vooral tuinaarde en zand, terwijl een raingarden bestaat uit verschillende lagen met granulaat en een drain onderin. Ook de vorm verschilt: een raingarden heeft vaak rechte, betonnen muren, terwijl de zijkanten van een wadi geleidelijk aflopen. Ook gebruik je verschillende planten voor raingardens en wadi’s. In een raingarden groeien verschillende soorten planten en struiken met diepe wortels die goed tegen wisselende natte en droge omstandigheden kunnen. In een wadi staat meestal kort gemaaid gras. Daardoor ziet een raingarden er groener en aantrekkelijker uit voor bewoners dan een wadi en draagt hij vaak meer bij aan de biodiversiteit.

Hoe werkt een raingarden?

Een raingarden vangt regenwater op en laat het langzaam in de bodem zakken. Het water komt altijd eerst in de bovenste laag van de raingarden terecht waar de planten groeien. Hierna zakt het water door de laag met tuinaarde en granulaat naar diepere lagen. De plantenwortels nemen een deel van het water op en houden de bodem luchtig met hun wortels, zodat het water goed kan infiltreren. Ook helpen ze om vervuiling uit het water te filteren. Het overige water zakt verder de grond in en vult het grondwater aan. Bij een hevige regenbui voert een slokop het te veel aan water af naar een drain, die het water verder afvoert.

Wat is het verschil tussen hoe een raingarden en een wadi werken?

Een raingarden kan per vierkante meter meer water bergen dan een wadi. Dat komt doordat het water niet alleen boven de grond wordt opgevangen, maar ook in de open ruimtes van het granulaat onder de grond. Daarnaast hebben raingardens vaak steilere wanden dan wadi’s met flauwe taluds, waardoor raingardens meer water kunnen bergen. Dit helpt vooral tegen wateroverlast bij extreme buien. Een voordeel van een wadi boven een raingarden is dat het water in een wadi, afhankelijk van drainage en overloopniveau, langzamer de bodem in zakt. Daardoor kan een wadi beter helpen tegen droogte.

Hoe helpt een raingarden om de omgeving klimaatbestendiger te maken?

Een raingarden helpt op verschillende manier de omgeving beter bestand te maken tegen extreem weer. Net als een wadi kan een raingarden wateroverlast, droogte en hittestress tegengaan en de waterkwaliteit verbeteren.

Minder wateroverlast en droogte

Een raingarden helpt tijdens hevige buien de piekafvoer omlaag te brengen: de maximale hoeveelheid afstromend water in korte tijd. Dit vermindert de druk op riolen en watergangen en beperkt de wateroverlast. Hoe sterk dit effect is, hangt af van de grootte en het ontwerp van de raingarden. Na het vasthouden zakt het water langzaam de bodem in. Hierdoor wordt het grondwater aangevuld, wat gunstig is in droge periodes.

Betere waterkwaliteit

Doordat regenwater wordt opgevangen en infiltreert in plaats van het riool in te stromen, zijn er minder riooloverstorten. Hierdoor raakt het oppervlaktewater minder vervuild en verbetert de waterkwaliteit in de stad. Daarnaast wordt het water tijdens het infiltreren gezuiverd door planten en bodemlagen, die olie en fijnstof tegenhouden. Als het water  direct wordt afgevoerd, kan dit juist vervuiling veroorzaken. Meer hierover lees je bij ‘Effecten van een raingarden’.

Verkoeling bij hitte

Een raingarden zorgt voor verkoeling in periodes van hitte. De bomen die je in een raingarden kunt planten, geven schaduw. En het groen in een raingarden verdampt water, wat ook voor koelte zorgt.

Draagt een raingarden ook bij aan andere doelen?

Een raingarden helpt tegen wateroverlast, droogte en hitte, en verbetert de waterkwaliteit. Maar deze maatregel draagt ook bij aan andere doelen, zoals meer biodiversiteit en meer sociale cohesie.

Meer biodiversiteit

Een raingarden trekt veel verschillende soorten planten en dieren aan. Vooral veel verschillende inheemse planten en bomen vergroot de biodiversiteit in de omgeving. Denk aan bomen, en oever- en moerasplanten. Deze planten bieden schuilplekken en voedsel voor vlinders, bijen en andere kleine dieren. Zo ontstaan groene plekken die samen een netwerk vormen voor planten en dieren.

Meer sociale cohesie

Raingardens bieden veel kansen om bewoners te betrekken bij hun buurt. Omdat een raingarden er als een kleine tuin uitziet, kunnen bewoners er makkelijk een band mee krijgen. Ze zouden bijvoorbeeld een deel van een raingarden kunnen adopteren en helpen met het onderhoud. In landen als de Verenigde Staten, Canada en Noorwegen worden enkele raingardens onderhouden door bewoners en als schooltuintjes gebruikt door scholen in de buurt. Verder geven raingardens de omgeving een natuurlijke uitstraling, die de buurt aantrekkelijker maakt.

Hoeveel regenwater kan een raingarden opvangen of infiltreren?

Hoe snel water in de bodem van een raingarden zakt, hangt af van meerdere factoren. Denk aan de inrichting, bijvoorbeeld of er drainage is, de afmetingen, het soort planten, het onderhoud, de grootte van de bodemdeeltjes in de bovenlaag en hoe stevig de bodem is. Daardoor kan de infiltratiesnelheid per locatie sterk verschillen.

Metingen van Boogaard (2022) in Tilburg laten zien dat regenwatertuinen tussen de 23 en 62 millimeter water per uur opnemen. In Amsterdam en Arnhem zijn hogere snelheden gemeten van 315 en zelfs meer dan 1000 millimeter per uur.

Als de bodem verzadigd raakt, daalt de infiltratiesnelheid met ongeveer 40 procent. Toch is dat meestal nog genoeg om het water binnen één of enkele dagen te laten wegzakken. De grote verschillen tussen de locaties laten zien hoe belangrijk de lokale omstandigheden en het ontwerp zijn voor een goede werking van een regenwatertuin.

Kan een raingarden ook negatieve effecten hebben?

Een raingarden kan ook negatieve effecten hebben. Maar door een raingarden goed te onderhouden, kun je de meeste hiervan voorkomen.

Verontreiniging

De snelle infiltratie van een raingarden kan ook nadelen hebben. Het water zakt soms zo snel weg dat het nauwelijks helpt om droogte te verminderen. Als het regenwater ook verontreinigd is, dan kan het vuil zich ook sneller verspreiden in de bodem en grondwater. Deze nadelen kun je beperken door met technische oplossingen de infiltratie te vertragen. Zo kan je regelputten aanleggen die de waterhoogte en afvoer vertragen, zodat het water langer in de raingarden blijft staan en langzamer infiltreert. Ook kun je filterlagen toevoegen die voorkomen dat vuil zich verspreidt.

Negatief beeld bij bewoners

Soms zorgt een raingarden voor klachten of een negatief beeld bij bewoners. Dit gebeurt vooral als het groen er onverzorgd uitziet of als het regenwater na een hevige bui niet goed in de bodem infiltreert. Het kan dan bijvoorbeeld modderig worden. Daarnaast zijn raingardens in Nederland nog vrij nieuw. Bewoners zijn vaak onbekend met raingardens en ze weten niet altijd wat het doel ervan is. Verder denken bewoners soms dat een raingarden een broedplaats is voor muggen. Dat klopt niet. Het water zakt meestal binnen 48 uur weg. Muggen hebben dan niet genoeg tijd om zich voort te planten. Wel is goed onderhoud belangrijk om overlast te voorkomen.

Hoe meet je het effect van een raingarden?

Bij een raingarden zijn de volgende vragen belangrijk om te monitoren:

• Hoeveel regenwater verwerkt een raingarden?
• Hoe snel laat een raingarden water door?
• Welke stoffen komen in de bodem, het grondwater of het oppervlaktewater terecht?

Welke indicatoren of meetmethodes kun je gebruiken?

De onderstaande meetmethodes kun je gebruiken om het effect van een raingarden te meten:

1. Infilitratiesnelheid. Je kunt op verschillende manieren meten hoeveel water de raingarden opvangt en hoe snel het wegzakt:
   • Continue waterstandsmeters
   • Infiltrometer: een dubbele metalen ring die je op de bodem zet en vult met water. Een rubberen rand zorgt ervoor dat het water alleen naar beneden kan gaan. Door te meten hoe snel het waterpeil daalt, weet je hoe snel het water infiltreert in de bodem.
   • Visuele inspectie tijdens of na een regenbui
   • Full-scale testen: onderzoekers zetten de wadi helemaal onder water en meten dan hoe snel het water wegzakt.

2. Waterkwaliteit. Om te meten hoe schoon het water is dat de raingarden verlaat, kun je watermonsters nemen bij de in- en uitstroom. Daarbij kun je letten op nutriënten, zware metalen en olie. Zo kun je bepalen of de raingarden bijdraagt aan de waterkwaliteit.

3. Bodemsamenstelling, met behulp van grondboringen. De grondsoort heeft namelijk invloed op hoe goed water kan wegzakken en hoe gevoelig de bodem is voor verdichting.

Waaruit bestaat een raingarden?

Een raingarden bestaat uit verschillende lagen:

• Bovenop ligt een bodemmengsel waarop planten goed kunnen groeien. De planten moeten korte periodes van wateroverlast kunnen verdragen.
• Onder het bodemmengsel liggen vaak lagen met grind, lava of andere korrels die het water helpen wegzakken. Soms worden stoffen als ijzer of actieve kool toegevoegd om het water beter te zuiveren voordat het in de bodem terechtkomt.

Waar moet je op letten bij het ontwerp?

Waar moet je rekening mee houden als je een raingarden ontwerpt? Hieronder vind je onder meer informatie over hoe snel een raingarden regenwater moet kunnen verwerken, hoe groot en diep hij moet zijn, hoe hoog de grondwaterstand mag zijn, en welke bodem geschikt is.

Wat is het doel?

Tijdens het ontwerpen is het belangrijk om goed na te denken over het doel van de raingarden. Wil je vooral tijdelijke waterberging of juist waterzuivering? Of vind je het belangrijk dat de raingarden ook bijdraagt aan biodiversiteit of recreatie? Als je dit vooraf duidelijk hebt, kun je beter bepalen hoe de raingarden eruit moet komen te zien.

Hoe snel moet een raingarden regenwater verwerken?

Voor het ontwerp van een raingarden zijn er in Nederland nog geen landelijke, vaste normen. Wel zijn er richtlijnen en uitgangspunten die veel gemeentes, waterschappen en kennisinstellingen gebruiken. Zo moet het water in een raingarden bij voorkeur binnen 24-48 uur na een bui zijn weggezakt. Zo blijft de bodem doorlatend en voorkom je problemen met muggen door stilstaand water. Veel gemeenten gebruiken als richtwaarde een infiltratiecapaciteit van minimaal 50mm per dag voor.

Hoe groot en diep moet een raingarden zijn?

Een raingarden ligt iets lager dan de stoep of straat, zodat het water erin kan stromen. Meestal is dat tussen de 30 tot 50 centimeter diep. De grootte hangt af van het oppervlak dat erop is aangesloten. Als richtlijn geldt dat de raingarden ongeveer 5 tot 10 procent van het verhard oppervlak opvangt.

Welke grondsoort is geschikt?

Een raingarden kan op bijna alle grondsoorten worden aangelegd. Hoe doorlatend de grondsoort is, bepaalt hoe goed het water in de bodem wegzakt. Bij stevige ondergronden zoals klei en veen kun je de doorlatendheid verbeteren door materialen als zand en grond toe te voegen. Daarnaast is het belangrijk dat de grond ook vruchtbaar is, zodat planten er goed in kunnen groeien.

Hoe hoog mag de grondwaterstand zijn?

Er zijn geen vaste grondwaterstanden voor raingardens, maar om het water goed te laten infiltreren is het belangrijk dat er genoeg afstand tot het grondwater is. Houd daarom een afstand van minimaal 50 centimeter aan tussen de onderkant van de raingarden en het grondwater. Bij een hoge grondwaterstand kun je een drain aanleggen om overtollig water af te voeren.

Waar vind je in Nederland raingardens?

Op allerlei plekken in Nederland kun je raingardens vinden. De afbeelding van de kaart op ClimateScan laat dat duidelijk zien. Maar je kunt op ClimateScan ook voorbeelden vinden uit het buitenland.

Op welke schaal kun je een raingarden aanleggen?

Een raingarden kun je aanleggen op wijk-, straat- en perceelniveau. In een tuin is het een eenvoudige manier voor bewoners om regenwater af te koppelen en wateroverlast tegen te gaan. Op grotere schaal kan een raingarden ook langs straten liggen of onderdeel zijn van een groter watersysteem bij de herinrichting van een wijk.

In welke wijktypen vind je raingardens?

In het cirkeldiagram hieronder zie je in welke wijktypen de meeste raingardens zijn aangelegd. Opvallend is dat je raingardens in elk wijktype tegen kunt komen. Relatief veel raingardens vind je in volkswijken, bij vernieuwde hoogbouw, bedrijventerreinen, villa’s en in bloemkoolwijken. Daar lijken dus de beste kansen te zijn voor raingardens.

Wat is een goed moment om een raingarden aan te leggen?

Het is handig om de aanleg te plannen in een periode zonder veel regen, zodat de grond goed bewerkt kan worden. Het plantseizoen (het najaar of het vroege voorjaar) is het beste moment om de planten erin te zetten. Zo kunnen ze goed wortelen voordat de zomer begint.

Hoe past een raingarden in bestaande infrastructuur of ruimtelijke plannen?

Een raingarden past vaak goed in de bestaande inrichting van een straat. Hij vraagt weinig ruimte en je kunt hem flexibel vormgeven. Je kunt een raingarden bijvoorbeeld makkelijk combineren met een groenstrook of een boomvak in een parkeerstrook. In nieuwe plannen of bij herinrichting kun je raingardens direct meenemen in het ontwerp.

Heb je een vergunning nodig om een raingarden aan te leggen?

In veel gevallen heb je geen vergunning nodig om een raingarden aan te leggen op je eigen terrein. Wel kan het zijn dat je een melding moet doen als je veel water infiltreert of als de bodem gevoelig is voor vervuiling. Neem vóór de aanleg altijd contact op met je gemeente of waterschap. Zij kunnen zeggen of je een vergunning nodig hebt of dat een melding genoeg is.

Het plaatsen van raingardens in de openbare ruimte moet je vaak afstemmen met de gemeente of het waterschap. Zij beoordelen dan of de raingarden goed past in het watersysteem en geen risico vormt voor grondwater of leidingen. Als je water laat infiltreren in de bodem, kan er wel een vergunning nodig zijn. Dit verschilt per waterschap.

Hoe zorg je dat een raingarden goed blijft werken?

Een raingarden blijft goed werken als je hem regelmatig onderhoudt. Zonder onderhoud kan de bodem dichtslibben, waardoor het water niet goed meer wegzakt. Het water zakt dan minder goed weg en kan langer dan 48 uur blijven staan. Dit kan zorgen voor muggen en schade aan planten. Controleer de raingarden daarom na de eerste hevige regenbui en daarna elk jaar. Houd hem schoon en verwijder vuil. Controleer ook eens per vijf jaar of er hoge concentraties zware metalen of andere verontreinigingen in de bodem zitten. Dit kun je meten op plekken waar het meeste water infiltreert.

Het onderhoud van de beplanting lijkt op dat van gewone groenstroken. Verwijder zwerfafval en bladvuil, en vervang planten als dat nodig is. Kies planten die goed tegen droogte kunnen, omdat het granulaat water snel afvoert.

Wie is verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud?

Wie verantwoordelijk is voor het beheer en onderhoud van een raingarden, hangt af van waar de raingarden ligt en wie de eigenaar is van de grond. In de openbare ruimte ligt de verantwoordelijkheid meestal bij de gemeente of het waterschap. Op privéterrein is de eigenaar of bewoner verantwoordelijk voor het onderhoud.

Wat is de levensduur van een raingarden?

De levensduur van een raingarden hangt af van het ontwerp, gebruik en beheer, de materialen, onderhoud van de vegetatie. Gemeenten gaan ervan uit dat een raingarden gemiddeld tussen de 20 en 30 jaar meegaat.

Wat kost het om een raingarden aan te leggen?

De kosten van een raingarden verschillen per locatie en ontwerp. Gemiddeld liggen de kosten tussen de 30 en 350 euro per vierkante meter. Het verschil hangt af van de grootte, het soort planten en of er extra maatregelen nodig zijn, zoals een drain of een aangepaste bodemlaag. Voor de aanleg zijn vaak veel materialen nodig, zoals betonnen wanden en granulaat die soms uit het buitenland moeten komen. Als dat zo is, maakt dat de aanleg duurder en minder duurzaam. En als je een professional inschakelt, betaalt je meestal meer dan wanneer je de werkzaamheden zelf uitvoert.

De belangrijkste factoren die de prijs bepalen zijn:

• de omvang van de raingarden
• de kosten van arbeid en materialen, zoals grind, zand, planten en stenen
• de bereikbaarheid van de locatie
• of er zware machines nodig zijn
• of er grond moet worden aangepast of afgevoerd

Een raingarden is vaak duurder dan een infiltratieveld of een wadi. Een infiltratieveld heeft weinig tot geen ondergrondse voorzieningen. Een wadi heeft meestal alleen drainage of een slokop. Een raingarden gebruikt naast drainage of een slokop ook granulaat in plaats van gewone grond. Dat maakt de aanleg duurder. Daarnaast hebben raingardens vaak steilere wanden, terwijl een wadi flauwe taluds heeft.

Kun je voor de aanleg of het onderhoud subsidie aanvragen? Of kun je fiscale regelingen gebruiken?

Bij veel gemeenten en waterschappen kun je subsidie aanvragen voor het aanleggen van een raingarden. Deze subsidie valt vaak onder regelingen voor afkoppelsubsidie of klimaatadaptatie. De regels en bedragen verschillen wel vaak per regio. Op de Groene Subsidie Wijzer van Milieu Centraal kun je makkelijk zien welke subsidies er voor jouw regio beschikbaar zijn. Let op dat je de subsidie aanvraagt voordat je met de aanleg begint. Daarnaast zijn er fiscale regelingen voor bedrijven, zoals de Milieu-investeringsaftrek (MIA). Die stimuleren duurzame investeringen van bedrijven, waaronder wadi’s en andere infiltratiesystemen.

Welke besparingen levert een raingarden op?

Een raingarden kan op verschillende manieren geld besparen. Doordat regenwater in de tuin wordt opgevangen, raakt het riool minder snel overbelast bij hevige regen. Dat scheelt kosten voor rioleringsbeheer en waterzuivering. Ook helpt een raingarden om schade door wateroverlast te voorkomen.

Voorbeelden van raingardens op voorbeeldenkaart van dit kennisportaal

• Raingarden in Amsterdam Zuid gaat wateroverlast tegen
• Ruimte voor raingardens en groen in centrum van Nijverdal

Websites

Hieronder vind je de websites die zijn gebruikt:

• Climatescan
• Toolbox Klimaatbestendige Stad

Nederlandstalige literatuur

Hieronder vind je de Nederlandse literatuur die is gebruikt:

• Bouwmeester, Henk (februari 2024). KAN-Brochure Infiltratie van regenwater in stedelijk gebied. Geschreven naar aanleiding van de KAN-themagroep ‘Doorgroeibare Verharding en beheer’, met Floris Boogaard en Reinder Brolsma als sprekers en experts.
• Bouwmeester, Henk (juli 2023) ‘Wadi’s en raingardens: lessons learned’. Op: Kanbouwen.nl, verslag van KAN-themagroep Verharding en Beheer.
• Kennisportaal Klimaatadaptatie (februari 2022). ‘De raingarden biedt net als de wadi veel kansen voor Nederland.’Interview met Floris Boogaard.
• Boogaard, F. en Stuurman, R., (2022) ‘Raingarden infiltreert in Nederland.’ In: Land & Water 2022, p. 23.
• H2O (december 2021). ‘Natuurvriendelijke wadi's, regenwatertuinen en infiltrerende verhardingen scoren goed in Climatescan Top 21’. Interview met Floris Boogaard.
• Roelofs, Ruben en Floris Boogaard (2021). ‘Regenwatertuinen: Onderzoek innovatieve infiltratievoorzieningen Arnhem.’. In: Civiele Techniek.
• Boogaard, Floris, Eline Boelee en Frans van de Ven (april 2021). ‘Groenblauwe raingardens en muggen’. In: Vakblad Riolering, pagina 28-29.

Internationale literatuur

Hieronder vind je de internationale literatuur die is gebruikt:

• Department of the Environment, Prince George’s County, Maryland (VS) (2022?) Raingarden Fact Sheet.
• Boogaard, F. C. (2022). ‘Spatial and time variable long-term infiltration rates of green infrastructure under extreme climate conditions, drought and highly intensive rainfall.’ In: Water, 14(6)
• Boogaard, F. C., & Arellano Jaimerena, B. (2025). ‘Efficiency of nature-based solutions in North America: Participatory research in ClimateCafé Vancouver and New Orleans.’ In: W. Leal Filho, G. J. Nagy, & D. Y. Ayal (Eds.), Handbook of nature-based solutions to mitigation and adaptation to climate change
• Kasprzyk, M., Szpakowski, W., Poznańska, E., Boogaard, F. C., Bobkowska, K., & Gajewska, M. (2022). Technical solutions and benefits of introducing rain gardens–Gdańsk case study. Science of the Total Environment, 835, 155487.
• Majidi, A. N., Vojinovic, Z., Alves, A., Weesakul, S., Sanchez, A., Boogaard, F., & Kluck, J. (2019). Planning nature-based solutions for urban flood reduction and thermal comfort enhancement. In: Sustainability, 11(22), 6361.
• Venvik, G., & Boogaard, F. C. (2020). ‘Infiltration Capacity of Rain Gardens Using Full-Scale Test Method: Effect of Infiltration System on Groundwater Levels in Bergen, Norway’. In: Land, 9(12)