Klimaatadaptatie kan sneller als verantwoordelijkheden duidelijk zijn

Gepubliceerd 11 juni 2026

We weten in Nederlands steeds beter hoe we onze leefomgeving kunnen aanpassen aan extremer weer. Alleen doen we het nog niet snel genoeg. Het grootste probleem is niet een gebrek aan kennis of oplossingen, maar onduidelijkheid over wie waarvoor verantwoordelijk is. Dat staat in het rapport ‘Klimaatadaptatie in de gebouwde omgeving: rollen, taken en verantwoordelijkheden’, opgesteld door &flux, Arcadis, TAUW en Rebel in opdracht van het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO).

Niemand eindverantwoordelijk

Volgens het rapport werken veel partijen aan klimaatadaptatie: gemeenten, provincies, waterschappen, woningcorporaties, bouwers, verzekeraars en het Rijk hebben allemaal een rol. Maar bij belangrijke keuzes is vaak niet duidelijk wie de eindbeslissing neemt. Hierdoor gaat de uitvoering heel langzaam of worden keuzes zelfs niet gemaakt. Denk aan keuzes over wel of niet bouwen in kwetsbare gebieden, of over maatregelen tegen hitte of wateroverlast.

Alleen goed beschermd tegen overstromingsrisico’s

De onderzoekers benadrukken dat Nederland goed beschermd is tegen overstromingsrisico’s, via de Waterwet, het Deltaprogramma en het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HGBP). De normen, taken en financiering zijn goed geregeld. Maar voor andere klimaatrisico’s, zoals hitte, droogte en wateroverlast, is dit niet het geval.

Klimaatadaptatie vaak nog niet verplicht

De onderzoekers zien dat er al veel kennis, plannen en hulpmiddelen zijn, maar dat deze niet altijd worden gebruikt. Klimaatadaptatie hangt volgens het rapport vaak af van losse projecten, pilots en lokale ambities. Daardoor verschillen de aanpak en eisen sterk per gemeente. Dat leidt bijvoorbeeld ook tot ongelijkheid tussen gebieden en groepen. Verder ontbreekt het vaak aan structurele financiering en juridische borging. Hierdoor kan klimaatadaptatie snel opzij worden gezet door politieke keuzes of voor andere urgente opgaven, zoals woningnood.

Meer duidelijkheid nodig over risico’s en schade

Een ander belangrijk probleem is het ‘restrisico’. Dat is de schade die overblijft als je niet alle klimaatrisico’s kunt voorkomen. Het rapport laat zien dat het onduidelijk is wie bepaalt welke risico’s we wel en niet accepteren en wie de schade betaalt. Dat zorgt voor onzekerheid bij inwoners, bedrijven en financierders. Bij schadeherstel is er vaak geen duidelijke aanpak. Schade wordt meestal hersteld volgens bestaande regels. Maar er worden bijna geen blijvende verbeteringen aangebracht om schade in de toekomst te voorkomen.

Leg verantwoordelijkheden vast

We kunnen klimaatadaptatie in de gebouwde omgeving alleen versnellen als duidelijker is vastgelegd wie waarvoor verantwoordelijk is, aldus de onderzoekers. De onderzoekers vinden dat het Rijk daarbij een belangrijke rol heeft, bijvoorbeeld door duidelijke keuzes te maken over nationale normen en afwegingskaders, de juridische borging, en wat ieders rol is in de herstelfase en omgang met schade. Zonder dit soort keuzes blijven rollen en taken verdeeld over te veel partijen, en kunnen we de gebouwde omgeving niet snel klimaatbestendig maken.