Klimaatadaptief bouwen

De komende tien jaar moeten er een miljoen woningen gebouwd worden. Het is belangrijk dat deze woningen en ook andere gebouwen goed bestand zijn tegen wateroverlast, droogte, hitte en overstroming. Daarvoor heeft het Rijk het  ‘Ruimtelijk afwegingskader klimaatadaptieve gebouwde omgeving’ en de interactieve ‘Landelijke maatlat voor een groene en klimaatadaptieve gebouwde omgeving’ ontwikkeld. Het ruimtelijk afwegingskader gaat over de vraag op welke locaties je kunt bouwen en de landelijke maatlat geeft aan hoe je er vervolgens voor kunt zorgen dat het gebied klimaatadaptief en natuurinclusief wordt ingericht.

Afwegingskader en maatlat vullen elkaar aan

Voordat je aan de slag gaat met klimaatadaptief bouwen is het belangrijk om eerst uit te zoeken welke locaties meer of minder geschikt zijn om op te bouwen. Het ‘Ruimtelijk afwegingskader klimaatadaptieve gebouwde omgeving’ biedt daar inzicht in. Als je je daarin hebt verdiept en je besluit om op een locatie te gaan bouwen, dan helpt de ‘Landelijke maatlat voor een groene en klimaatadaptieve gebouwde omgeving’ om het gebied op een klimaatadaptieve en natuurinclusieve manier in te richten. Hoe geschikter de locatie is, hoe makkelijker het wordt om deze klimaatadaptief in te richten volgens de landelijke maatlat.

Waar kun je het beste bouwen?

Het ‘Ruimtelijk afwegingskader klimaatadaptieve gebouwde omgeving’ biedt vooral inzicht in waar je kunt bouwen als we water en bodem sturend laten zijn bij ruimtelijke ontwikkelingen. Het is een uitwerking van de Kamerbrief Water en Bodem sturend van november 2022. Hierin liet het kabinet weten dat water en bodem sturend moeten worden bij beslissingen over de inrichting van ons land.  Het ruimtelijk afwegingskader is bedoeld voor iedereen die betrokken is bij het maken van ruimtelijke keuzes over de bouw van woningen, industrieterreinen, werklocaties en publieke gebouwen.

• Ga naar het Ruimtelijk afwegingskader klimaatadaptieve gebouwde omgeving

Hoe richt je een gebied klimaatadaptief in?

De ‘Landelijke Maatlat voor een groene klimaatadaptieve gebouwde omgeving’ laat zien hoe klimaatadaptief inrichten eruitziet. Je kunt hem interactief gebruiken op dit kennisportaal. Elk thema uit de maatlat kun je aanklikken voor informatie over richtlijnen en decentrale of landelijke normen. Voor verschillende thema’s zie je ook welk type maatregelen je het beste eerst kunt nemen. Via de knoppen ‘Praktische hulpmiddelen’ en ‘Achtergrondinformatie’ klik je door naar hulpmiddelen, goede voorbeelden en relevante rapporten. De maatlat is ontwikkeld voor gemeenten, waterschappen, provincies, woningcorporaties en partijen uit de bouw, zoals projectontwikkelaars en ontwerpers.

• Ga naar de Landelijke Maatlat voor een groene klimaatadaptieve gebouwde omgeving

Hoe verplichtend wordt klimaatadaptief bouwen?

In het Bouwbesluit is de TOjuli eis opgenomen om het risico op oververhitting in nieuwbouwwoningen te beperken. Daarnaast hebben verschillende regio’s convenanten en samenwerkingsafspraken opgesteld, waarin meerdere partijen afspraken maken over klimaatadaptief bouwen. Deze afspraken gaan niet alleen over de gebouwen, maar juist ook over de omgeving en openbare ruimte, waar veel kansen liggen voor adaptatiemaatregelen. Een voorbeeld is het Convenant Klimaatadaptief Bouwen dat de provincie Zuid-Holland heeft opgezet. De uitgangspunten hiervan vind je op de website bouwadaptief.nl. Een ander voorbeeld is het Convenant Toekomstbestendig Bouwen, waarin klimaatadaptatie en vijf andere duurzaamheidsambities integraal worden opgepakt. Afspraken uit dit soort regionale convenanten zijn als basis gebruikt voor de Landelijke Maatlat voor een groene klimaatadaptieve gebouwde omgeving. Het Rijk is samen met betrokken partijen bezig om de mogelijkheden voor juridische borging te verkennen. Het Rijk vraagt andere partijen om dat ook te doen.

Hoe pak je klimaatadaptief bouwen aan?

Klimaatadaptief bouwen kun je verankeren in beleid én je kunt zelf klimaatadaptief bouwen. Hieronder lees je meer over de aanpak op beleidsniveau en op uitvoeringsniveau.

Hoe veranker je klimaatadaptief bouwen in beleid?

Je kunt klimaatadaptief bouwen verankeren in beleid, in visies, plannen en regels. Dat vastleggen noemen we ook wel ‘reguleren en borgen’ en dat is ook één van de zeven ambities van het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie. De Handreiking decentrale regelgeving klimaatadaptief en natuurinclusief bouwen, inrichten en beheren laat aan de hand van voorbeelden zien wat er binnen decentrale regelgeving mogelijk is voor klimaatadaptief en natuurinclusief bouwen, inrichten en beheren. En in het verslag van de sessie 'De maatlat binnen projecten' (pdf, 742 kB) van Samen Klimaatbestendig vind je informatie over hoe je prestatie-eisen voor klimaatadaptief bouwen kunt borgen in gemeentelijke regelgeving en in tenders.

Het Overleg Standaarden Klimaatadaptatie (OSKA) heeft een Actieteam Natuurinclusief bouwen opgericht vanuit de behoefte van gemeenten en andere partijen om te komen tot een landelijk puntensysteem voor natuurinclusief bouwen. Meer over dit actieteam en over OSKA kun je lezen op de pagina van OSKA.

Ga voor meer informatie over klimaatadaptief bouwen op beleidsniveau naar de pagina Beleid ontwikkelen. Hier vind je ook hulpmiddelen, zoals de Menukaart Hitte en de gids Ritsen: klimaatadaptieve instrumenten voor bouwen.

Wat zijn de kosten van klimaatadaptief bouwen?

Klimaatbestendig bouwen vraagt om extra investeringen. Toch vallen de kosten vaak mee, zeker als je de adaptatiemaatregelen direct meeneemt in het ontwerp. Dat blijkt uit het rapport Kosten klimaatbestendige nieuwbouw, dat Arcadis opstelde in opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Het rapport biedt gemeenten, ontwerpers en ontwikkelaars een overzicht van kosten en keuzes voor klimaatbestendige nieuwbouw. Een van de conclusies is dat de investeringskosten flink kunnen oplopen als je gaat bouwen op locaties met een risico op overstroming en bodemdaling. Verder liggen de kosten voor bouwen in de stad (inbreiding) lager dan voor bouwen buiten de stad (uitbreiding).

Welke maatregelen zijn er om klimaatadaptief te bouwen?

Meer informatie over concrete maatregelen om klimaatadaptief te bouwen vind je op de pagina Maatregelen nemen. Specifieke maatregelen over groen en natuurinclusief bouwen vind je in het kennisdossier Groen in de stad. Ook handig is het rapport Maatregelen Klimaatadaptief bouwen. Hierin staat een overzicht van maatregelen die je nu al kunt toepassen, met daarbij onder andere informatie over waar je de maatregel kunt toepassen en hoeveel een maatregel kost.