Infiltratievelden

Wat is een infiltratieveld?

Een infiltratieveld is een groen gebied dat regenwater opvangt en in de bodem laat zakken. Zo raakt het riool minder snel overbelast en wordt het grondwater aangevuld. Regenwater stroomt vanaf straten, daken of goten naar het infiltratieveld, via een lichte helling. Het water loopt daardoor vanzelf naar het laagste punt. Het infiltratieveld is vlak, en ligt op dezelfde hoogte als de rest van het terrein. Bij hevige regen kan er tijdelijk water op het veld blijven staan. Daarna zakt het langzaam in de bodem. Het veld is meestal begroeid met gras, kruiden of struiken. De wortels houden de bodem luchtig, waardoor het water beter in de grond kan zakken. En de planten helpen om het water te verspreiden en een deel ervan te filteren.

Hoe helpen infiltratievelden om een gebied klimaatbestendiger te maken?

Infiltratievelden helpen op verschillende manieren om een wijk of gebied beter bestand te maken tegen extreem weer, zoals hevige regen en langere periodes van droogte. Ook verbeteren ze de waterkwaliteit en zorgen ze voor een groenere en koelere omgeving.

Minder wateroverlast

Bij zware regenbuien vangen infiltratievelden het water tijdelijk op. Daardoor stroomt het niet meteen naar het riool of de sloot. Het water krijgt de tijd om langzaam in de bodem te zakken. Zo voorkom je wateroverlast op straat, in tuinen en bij gebouwen.

Beter bestand tegen droogte

In droge periodes helpt een infiltratieveld om het grondwater aan te vullen. Het regenwater dat eerder is opgevangen, zakt langzaam in de bodem. Daardoor blijft er meer vocht beschikbaar voor bomen, planten en gras. Zo is het gebied beter voorbereid op langere droge periodes.

Betere waterkwaliteit

Een infiltratieveld helpt om regenwater te zuiveren. De bodem en planten houden een deel van het vuil tegen. Denk aan strooizout, olie en zware metalen zoals koper, lood en zink, en zelfs PAK’s (polycyclische aromatische koolwaterstoffen) die schadelijk zijn voor de gezondheid. Uit onderzoek blijkt dat het grondwater in gebieden met infiltratiemaatregelen minder van deze stoffen bevat. Dat betekent dat infiltratievelden bijdragen aan schoner water en een gezondere leefomgeving.

Wil je meer weten over de effecten van verschillende adaptatiemaatregelen op de waterkwaliteit? Bekijk dan het kennisdossier waterkwaliteit op dit kennisportaal.

Verkoeling bij hitte

Infiltratievelden zorgen ook voor verkoeling op warme dagen. Het water in de bodem en de planten zorgen samen voor verdamping. De planten geven bovendien schaduw.  Daardoor blijft de omgeving rond het infiltratieveld koeler en is het op warme dagen een prettige verblijfplek.

Draagt een infiltratieveld ook bij aan andere doelen?

Een infiltratieveld helpt niet alleen tegen wateroverlast, droogte en hitte. Het draagt ook bij aan meer biodiversiteit en een betere leefomgeving.

Meer biodiversiteit

Een infiltratieveld kan de biodiversiteit vergroten. De bodem blijft er langer vochtig en vruchtbaar, waardoor verschillende planten goed kunnen groeien. Kies je als beplanting voor een mix van gras, kruiden of bloemen? Dan trekt het infiltratieveld meer insecten, vogels en kleine dieren aan. Deze planten houden de bodem bovendien luchtig en doorlatend, waardoor het water goed in de grond kan blijven zakken.

Groener en leefbaarder

Een infiltratieveld maakt de wijk groener. Met verschillende soorten planten krijgt het gebied een natuurlijke en vriendelijke uitstraling. Het veld kan ook een fijne plek zijn om te wandelen, spelen of elkaar te ontmoeten. Als bewoners meedenken over de aanleg of helpen bij het beheer, vergroot dat het draagvlak. Het kan ook zorgen voor meer contact en samenhang in de buurt.

Hoeveel regenwater kan een infiltratieveld verwerken?

Hoeveel regenwater een infiltratieveld kan opvangen, hangt vooral af van de grootte en de vorm van het veld. Hoe groter het oppervlak, hoe meer water er kan infiltreren. Verder is ook de doorlatendheid van de bodem belangrijk. Een infiltratieveld kan vaak meer water verwerken dan een wadi. Dat komt doordat een infiltratieveld meestal groter en vlakker is. Het water kan daardoor over een groter oppervlak in de bodem zakken.

Kan een infiltratieveld ook negatieve effecten hebben?

Een infiltratieveld kan ook negatieve effecten hebben: de toplaag kan vervuild raken en bewoners kunnen er een negatief beeld bij hebben. Maar met goed onderhoud en duidelijke communicatie kun je deze negatieve effecten meestal voorkomen.

Toplaag kan vervuild raken

In regenwater kunnen schadelijke stoffen zitten, zoals zware metalen van parkeerplaatsen of daken. Deze stoffen blijven vaak achter in de bovenste laag van het infiltratieveld, vooral bij de instroompunten. Dat is positief voor het milieu, want de stoffen verspreiden zich minder snel naar het grond- of oppervlaktewater. Maar het betekent wel dat de toplaag na verloop van tijd vervuild kan raken. Controleer daarom eens in de vijf jaar de kwaliteit van de bovenste laag. Is de grond vervuild? Dan kun je de bovenste laag verwijderen of planten gebruiken die helpen om vervuiling op te nemen.

Negatief beeld bij bewoners

Soms vinden bewoners een infiltratieveld onveilig of onprettig, vooral als er lang water in blijft staan. Daarnaast speelt onbekendheid vaak een rol: niet iedereen weet hoe een infiltratieveld werkt of waarom het er ligt. Mogelijke zorgen zijn:

• Het veld ziet er vies uit of er blijft te lang water in staan.
• Er kan zwerfafval in het veld terechtkomen, wat dieren aantrekt.
• Ouders maken zich zorgen over de kindveiligheid als er water blijft staan.
• Mensen denken dat infiltratievelden muggen aantrekken. Maar in de praktijk trekken infiltratievelden weinig muggen aan. Het water zakt meestal snel weg. Alleen als een infiltratieveld niet goed werkt en lang vol water staat, kan er muggenoverlast ontstaan.

Deze zorgen kun je wegnemen door infiltratievelden goed te onderhouden en de werking duidelijk uit te leggen aan bewoners.

Hoe meet je het effect van een infiltratieveld?

Net als bij een wadi zijn de volgende vragen belangrijk om te monitoren:

• Infiltratiesnelheid: Hoe goed verwerkt het infiltratieveld regenwater?
• Water- en bodemkwaliteit: Welke vervuiling blijft achter in de bovenste laag? Welke stoffen komen in de bodem, het grondwater of oppervlaktewater terecht?
• Sociaal: Zijn bewoners tevreden over het uiterlijk en beheer van het veld?

Welke indicatoren en meetmethodes kun je gebruiken?

Bij deze vragen kun je de volgende onderdelen meten:

Infiltratiesnelheid: hiermee meet je hoe snel het water in de bodem wegzakt. Dat kan met:

• Continue waterstandsmeters
• Infiltrometertest: met een dubbele ring meet je hoe snel het water in de bodem zakt
• Fullscale-testen: hiermee zet je het infiltratieveld tijdelijk onder water om te meten hoe snel het leegloopt.
• Visuele inspecties tijdens of na een regenbui.

Bodemkwaliteit: hiermee meet je welke stoffen in de bodem terecht komen.

• Bodemkwaliteit, bijvoorbeeld met de meettechniek XRF (X-ray Fluorescence). Hiermee meet je het gehalte aan stoffen zoals lood, zink en koper met behulp van röntgenstralen. Je meet dit bij de instroompunten en in de toplaag van het infiltratieveld, en vergelijkt de waarden met een meetpunt buiten het gebied waar regenwater instroomt.
• Bodemsamenstelling, met behulp van grondboringen. De bodemsoort heeft veel invloed op de waterdoorlatendheid en kans op verdichting.

Sociaal: door bijvoorbeeld interviews te doen met bewoners.

Waar moet je op letten bij het ontwerp?

Als je een infiltratieveld ontwerpt, is het in ieder geval belangrijk om keuzes te maken over de grootte, diepte, bodem en beplanting.

Hoe groot moet een infiltratieveld zijn?

Er is geen vaste standaardmaat voor een infiltratieveld. De minimale grootte hangt af van de volgende factoren:

• Hoeveel verhard oppervlak watert af op het infiltratieveld?
• Hoe goed laat de bodem water door?
• Hoeveel water wil je infiltreren: alleen piekbuien of ook langere regenperiodes?

Hoe groter het infiltratieoppervlak, hoe meer water het veld kan verwerken. Als richtlijn kun je uitgaan van 10 tot 20% van het aangesloten verharde oppervlak. In dichtbebouwde wijken vraagt een infiltratieveld daarmee om relatief veel ruimte.

Wil je berekenen hoe groot een infiltratieveld moet zijn in een bepaald gebied? Dan kun je de 'calculator regenwaterberging’ gebruiken van Huisje Boompje Beter.

Hoe diep moet een infiltratieveld zijn?

Voor infiltratievelden zijn er geen vaste landelijke richtlijnen voor de diepte. In de praktijk zijn ze meestal ondiep. In woongebieden geldt vaak een maximale diepte van 30 centimeter. Dit heeft vooral te maken met veiligheid van spelende kinderen. Verder moet het infiltratieveld licht aflopen, zodat water naar het laagste punt stroomt. In slappe bodems, zoals klei of veen, is een helling van ongeveer 0,5 centimeter per meter nodig. Let tot slot op de grondwaterstand. Leg het infiltratieveld niet te dicht bij het grondwater aan. De bodem van het veld moet boven de gemiddeld hoogste grondwaterstand (GHG) liggen. Zo blijft er genoeg ruimte over om het regenwater te laten infiltreren.

Welke planten zijn geschikt?

Wil je de bodem van het infiltratieveld beter doorlatend maken of meer biodiversiteit creëren? Kies dan planten die tegen natte én droge periodes kunnen:

• Kies voor bomen en struiken aan de randen van het veld. De randen blijven vaker droog, bomen en struiken staan daar het meest stabiel. En hun wortels helpen om de bodem luchtig te houden.
• Moeras- en oeverplanten zijn geschikt in de lage delen. Deze planten kunnen tijdelijk natte grond verdragen. Ze helpen ook om het water te filteren en zuiveren.
• Kies grassen als basis. Ze houden de bodem stabiel en zorgen voor een goede doorlatendheid. Bovendien hebben ze weinig onderhoud nodig.

Welke bodem is geschikt?

Een infiltratieveld werkt het best in een bodem die water goed doorlaat. Zandgrond is daarom het meest geschikt. In zand zakt water snel weg en blijft de bodem luchtig. Ook is het belangrijk dat de bodem vruchtbaar is, zodat planten en bomen goed kunnen groeien.

Waar kun je een infiltratieveld aanleggen?

Voor een infiltratieveld heb je redelijk veel ruimte nodig. Kies een plek waar regenwater makkelijk naartoe kan stromen en waar genoeg open ruimte is. Bijvoorbeeld in parken, en in groene bermen langs fietspaden en wegen. Een infiltratieveld werkt het best op een vlak terrein. Het veld moet iets lager liggen dan de omgeving, zodat het water vanzelf naar het laagste punt stroomt. Verder moet een infiltratieveld niet te dicht bij gebouwen liggen, om vochtproblemen bij gevels en funderingen te voorkomen.

Ben je van plan om in de openbare ruimte een infiltratieveld aan te leggen? Overleg dan altijd met je stedelijk waterbeheerder. In de kennisbank van RIONED vind je meer technische informatie over infiltratieveld. Gemeenten kunnen hier vaak gebruik van maken door een wachtwoord aan te vragen.

Wat is een goed moment om een infiltratieveld aan te leggen?

Een infiltratieveld kun je in principe het hele jaar aanleggen. Wil je een veld vol planten en bomen? Dan kun je het infiltratieveld het beste aanleggen in het najaar of voorjaar. De planten kunnen dan goed wortelen en groeien. Verder is het slim om een infiltratieveld aan te leggen wanneer je een gebied toch al gaat aanpassen. Bijvoorbeeld bij de aanleg van een nieuw park of plein, of bij de herinrichting van een wijk. Door het infiltratieveld mee te nemen in deze werkzaamheden bespaar je kosten en sluit het beter aan op het nieuwe ontwerp.

Op welke schaal kun je een infiltratieveld aanleggen?

Infiltratievelden worden meestal op grotere schaal aangelegd. Denk aan een straat, buurt of deel van een wijk. Omdat ze vaak groter zijn dan wadi’s, passen ze vooral goed in parken en ruime groenzones. Voor kleine of compacte locaties zijn andere maatregelen vaak geschikter, zoals een wadi of een raingarden.

Heb je een vergunning nodig?

Infiltratievelden worden meestal aangelegd door gemeenten of bedrijven. Dat komt doordat ze vaak vrij groot zijn. Of je een vergunning nodig hebt, hangt af van de locatie en van de invloed op de bodem en het grondwater. Soms is een vergunning verplicht, soms is alleen een melding nodig. Neem daarom altijd eerst contact op met de gemeente en het waterschap. Bespreek je plannen en vraag welke regels er gelden. Zo voorkom je vertraging of problemen tijdens de uitvoering.

Hoe zorg je dat een infiltratieveld goed blijft werken?

Een infiltratieveld is makkelijk te onderhouden. Het onderhoud lijkt op normaal groenbeheer dat gemeenten al uitvoeren. Door het veld regelmatig te controleren en schoon te houden, blijft het goed werken. Belangrijke werkzaamheden zijn:

• bladafval en zwerfvuil verwijderen
• gras regelmatig maaien
• beplanting snoeien
• kolken schoonmaken en slib, zand en bladeren weghalen
• overloop één keer per jaar controleren
• de bodemkwaliteit van de toplaag elke vijf jaar controleren

Wat als een infiltratieveld niet goed meer werkt?

Je merkt het snel als een infiltratieveld minder goed werkt. Het water zakt dan langzaam weg of blijft lang staan. Controleer dan of de bodem nog goed water doorlaat en of het infiltratieveld nog boven de hoogste grondwaterstand ligt. Laat de bodem slecht water door of staat het grondwater te hoog? Dan zijn soms grotere maatregelen nodig, zoals de bovenste grondlaag vervangen of het infiltratieveld vergroten of aanpassen. Is de bodem erg nat? Gebruik dan geen zware machines. En wacht een drogere periode af om schade en verdichting te voorkomen.

Wie is verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud?

Ligt het infiltratieveld in de openbare ruimte? Dan is de gemeente meestal verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud. De gemeente maait het gras, verwijdert vuil en controleert de bodem. Bewoners kunnen helpen door problemen te melden. Bijvoorbeeld als water te lang blijft staan of als er een verstopping is. Zo draagt de buurt bij aan een goed werkend infiltratieveld.

Wat kost de aanleg?

De aanlegkosten hangen af van de grootte en diepte van het veld en van wat je doet met de uitgegraven grond. Meestal hoef je niet diep te graven, waardoor het werk beperkt blijft. Ook de waarde van de grond kan meetellen in de kosten. De aanlegkosten liggen vaak tussen de €10,- en €100,- per m². Een infiltratieveld is meestal goedkoper dan een wadi of raingarden, omdat er minder materiaal nodig is, zoals drainagebuizen of slokops.

Wil je de kosten van infiltratieveld vergelijken met andere adaptatiemaatregelen? Bekijk dan het kostenoverzicht met gemiddelde aanlegkosten per maatregel.

Wat kost het beheer en onderhoud?

De kosten voor het beheer en onderhoud zijn laag. Een infiltratieveld is een verlaagd groengebied. Het onderhoud verschilt daarom weinig van dat van andere groengebieden. Werkzaamheden zoals maaien, afval opruimen en snoeien kun je dus gewoon meenemen in het reguliere groenbeheer. Daardoor blijven de kosten beperkt. Gemiddeld worden de kosten geschat op €1,- per m².

Welke besparingen levert een infiltratieveld op?

Een infiltratieveld kan helpen om schade als gevolg van wateroverlast of droogte te voorkomen. Bij hevige regen komt er minder water in het riool, wat de kans op wateroverlast verkleint. En in droge periodes vult het infiltratieveld het grondwater aan, wat helpt om verdroging van groen en schade aan infrastructuur te beperken. Zo kan een infiltratieveld dus kosten besparen.

Voorbeelden van infiltratievelden op de voorbeeldenkaart van dit kennisportaal

• Enschede pakt wateroverlast groots aan in de wijk Twekkelerveld
• Laagteberging biedt veel potentie voor waterberging in Diemen

Andere voorbeelden

• Video: Extensief maaien infiltratieveld in Lindenholt
• Infiltratievelden Waterschap Hanze en Aa’s

Websites

• Blauwgroen Vlaanderen Infiltratievelden en -kommen
• ClimateScan
• Infiltratievelden en - stroken met bovengrondse wateropslag
• Toolbox Klimaatbestendige Stad
• Weerproof infiltratievelden

Literatuur

• Stichting RIONED en STOWA (2026). Richtlijnen voor locatie- en systeemkeuze, ontwerp, aanleg en beheer van infiltratievoorzieningen.

• Belgisch hulpmiddel over infiltratiesystemen (2023)
• NKWK-KBS Kennisdocument Stedelijke Waterkwaliteit, Klimaat en Adaptatie (2023) en het NKWK-KBS Achtergrondrapport Stedelijke Waterkwaliteit, Klimaat en Adaptatie (2022) (pdf, 5.5 MB)