Vraag en antwoord index

Wat is de aanleiding van het gebiedsproces?

De aanleiding voor het gebiedsproces in de landgoederenzone Baakse Beek lag in de verdroging van de natuur en toenemende droogval van beken. In plaats van de focus te leggen op waterverdeling en voorkomen van droogval, werd gekozen voor het toekomstbestendig inrichten van het watersysteem door water minder snel af te voeren. Hierdoor stijgt het grondwaterpeil en blijft de bodem langer vochtig. Vanuit die context ontstond de ambitie om toe te werken naar een robuust watersysteem dat beter bestand is tegen droge perioden en waarin ook ruimte is voor waterberging. Om dit mogelijk te maken zijn middelen uit verschillende programma’s samengebracht, waaronder financiering vanuit de KRW via het waterschap en het Gelders Natuurnetwerk via de provincie. Daarnaast is de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) betrokken omwaardevolle inzichten te benutten voor het gebiedsproces. Hiervoor kijkt het RCE naar de werking van het historische watersysteem en geven ze een duiding van de historische landgoederen(zone) .

Wat is de aanpak?

De aanpak van het gebiedsproces in de landgoederenzone Baakse Beek kenmerkt zich door een stapsgewijze en integrale benadering. Als basis is eerst een grondige systeemanalyse uitgevoerd, waarin is gekeken naar de natuurlijke werking van het gebied voordat menselijke ingrepen plaatsvonden, de verschillende invloeden die de mens in de loop der tijd heeft gehad en de effecten van klimaatverandering. Deze analyse vormde het fundament voor een integraal gebiedsplan, waarin meerdere opgaven zijn samengebracht en verschillende budgetten zijn gekoppeld. De uitvoering van maatregelen is vervolgens gefaseerd opgepakt en afgestemd op de schaal en kenmerken van individuele landgoederen. Het proces verliep daarbij organisch: het gebiedsproces is gaandeweg gevormd, uitgebreid en verdiept, waarbij ruimte was om voortschrijdend inzicht en nieuwe kansen te benutten. Hierdoor kon het plan zich stap voor stap ontwikkelen tot een breed gedragen aanpak voor het hele gebied.

Hoe wordt er samengewerkt in het gebied?

De samenwerking binnen het gebiedsproces van de landgoederenzone Baakse Beek vindt plaats op het schaalniveau van de gehele landgoederenzone, die bestaat uit een stuk of twaalf historische landgoederen. Binnen dit grotere geheel is gestart met een programma voor zes landgoederen die als voorlopers fungeerden, omdat zij de meest gedeelde opgaven hadden. Om ervaring op te doen en een inspirerend voorbeeld te creëren, zijn eerst twee pilots uitgevoerd op Landgoed ’t Medler en Wildenborch. Dit maakte het mogelijk om te leren in de praktijk en inzichten te delen met andere landgoederen. Het waterschap vervulde de rol van trekker en werkte nauw samen met de provincie Gelderland, de gemeente Bronckhorst en verschillende inhoudelijke partijen, waaronder landschapsarchitecten, Arcadis en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Landgoederen en individuele eigenaren waren per project actief betrokken, net als boeren en landgebruikers. Daarnaast leverde een kwaliteitsteam (Q-team) met onder andere erfgoedspecialisten, inhoudelijke expertise en advies. De aanpak is geborgd in een intentieverklaring, waarin overheden hun steun uitspreken voor de gezamenlijke koers zoals verwoord in de Ontwikkelvisie Landgoederenzone, Kansen voor gebiedsversterking. Daarnaast zijn afspraken en maatregelen specifiek per landgoed vastgelegd.

Hoe wordt de stap gezet richting uitvoering?

Binnen het gebiedsproces van de landgoederenzone Baakse Beek is de stap naar uitvoering concreet gezet. Anno 2026 zijn op vier landgoederen maatregelen daadwerkelijk uitgevoerd: Wildenborch, Medler, de Meene en Wientjesvoort. Deze aanpak heeft geleid tot zichtbare resultaten: een robuuster watersysteem met oog voor cultuurhistorische waarden, meer integraal denken bij landgoederen en waardevolle ervaring bij het waterschap in het organiseren van een gebiedsproces. Het succes werkt aanstekelijk: andere landgoedeigenaren melden zich actief om ook met deze aanpak aan de slag te gaan.

Hoe helpt cultuurhistorie mee om het water- en bodemsysteem beter te begrijpen?

Binnen het gebiedsproces van de landgoederenzone Baakse Beek is cultuurhistorie vanaf het begin een wezenlijk onderdeel van de aanpak. Het gebied omvat een stuk of twaalf beschermde buitenplaatsen met zowel gebouwd als groenerfgoed. Dit zorgt ervoor dat cultureel erfgoed vanzelfsprekend een belangrijke rol speelt. De kennis van de werking van het historische watersysteem is benut als inspiratie en richting voor mogelijke maatregelen. In de systeemanalyse is expliciet aandacht besteed aan de oorspronkelijke situatie vóór menselijke ingrepen, de opeenvolgende invloeden van de mens en de effecten van klimaatverandering. Hiervoor is uiteenlopende informatie samengebracht, zoals analyses van historische watersystemen, een quickscan van historische structuren en veldonderzoeken van het waterschap. Plus sturing vanuit erfgoed, kennis van landgoederen zelf en ervaringen van boeren. Een landschapsarchitect speelde een sleutelrol in het verbinden van deze inzichten. Met betrokkenheid van onder andere de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, landgoedeigenaren en een kwaliteitsteam zijn maatregelen uitgevoerd die bijdragen aan een robuuster watersysteem mét oog voor cultuurhistorische waarden. Dit is gerealiseerd met ontwerpkracht: vanuit verschillende disciplines is gewerkt aan een complex vraagstuk, wat heeft geleid tot een nieuwe ontwerpkwaliteit waarin toekomstbestendigheid centraal staat.

Verder lezen?