Monitoring van klimaatadaptatie

We werken hard aan onze ambitie om Nederland klimaatbestendig in te richten. Zo is er al veel kennis ontwikkeld over klimaatadaptatie en hebben verschillende partijen plannen en strategieën opgesteld. Ook worden er steeds meer maatregelen genomen. Maar hoever zijn we eigenlijk? Doen we wel genoeg? En doen we dat op de goede manier? Dat vragen bestuurders, beleidsmakers en inwoners zich steeds vaker af. Op deze pagina lees je meer over monitoring van klimaatadaptatie. Daarnaast vind je een eerste overzicht van initiatieven die lopen op nationaal, regionaal en lokaal niveau.

Wat is monitoring van klimaatadaptatie?

Monitoring van klimaatadaptatie is het systematisch volgen en bijhouden van adaptatieontwikkelingen over een langere periode. Overheden vinden monitoring vaak een complex onderwerp, omdat je veel verschillende ontwikkelingen kunt monitoren. Als je adaptatiebeleid wilt monitoren, dan kun je bijvoorbeeld bijhouden hoever je bent met het behalen van de doelen uit je adaptatiestrategie. Dan monitor je een deel van het proces. Maar je kunt ook bijhouden of de strategie daadwerkelijk leidt tot maatregelen in de praktijk. Dan monitor je een deel van de resultaten van je beleid. Naast beleid kun je ook de werking van maatregelen monitoren.

Waarom is monitoring belangrijk?

Monitoring helpt je om te bepalen of je op de goede weg bent om ‘klimaatbestendig’ te worden. Door te monitoren kun je bovendien leren wat goed werkt en wat niet. Het biedt systematisch inzicht in het bereiken van de adaptatiedoelen. Je kunt monitoring voor verschillende doelen inzetten:

  • Om de voortgang van een proces te volgen en bij te sturen als dat nodig is.
  • Om te evalueren hoe effectief beleid is en eventueel nieuw beleid te maken of bestaand beleid te verbeteren.
  • Om ervoor te zorgen dat het onderwerp op de agenda blijft staan.
  • Om verantwoording te kunnen afleggen over beleid.
  • Om te kunnen laten zien wat je al hebt bereikt.
  • Om ontwikkelingen op verschillende plekken met elkaar te kunnen vergelijken.

Wat weten we al over monitoring van klimaatadaptatie?

Er zijn een aantal onderzoeken gedaan naar het monitoren van klimaatadaptatie:

  • In het project ‘Monitoring Lokale Bestendigheid’ van de onderzoekslijn NKWK Klimaatbestendige Stad (KBS) is onderzocht welke data een bruikbare indicator vormen om de huidige klimaatbestendigheid van buurten of wijken te onderzoeken. Meer informatie over dit project lees je in het nieuwsbericht van 12 maart 2021 over NKWK-onderzoeken.
  • Kennis voor Klimaat heeft onderzocht hoe je de uitvoering van een lokale of regionale adaptatiestrategie kunt monitoren. De resultaten daarvan staan in het rapport ‘Monitoring en evaluatie van adaptatie op regionaal en lokaal niveau’.
  • De gemeente Groningen heeft in een impactproject van het Stimuleringsprogramma Ruimtelijke Adaptatie onderzocht hoe je een klimaatmonitor kunt opstellen.

Welke initiatieven zijn er rond monitoring?

Onderstaand overzicht biedt verschillende initiatieven die lopen voor monitoring, op nationaal en regionaal/lokaal niveau. Dit overzicht is niet compleet. Weet je nog een initiatief om eraan toe te voegen? Laat het ons weten via het contactformulier.

Monitoring op nationaal niveau

  • Het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie wordt elk jaar gemonitord. In deze jaarlijkse monitor kunnen voorstellen staan om beleid aan te passen, bijvoorbeeld op basis van nieuwe ontwikkelingen of belemmeringen. Twee rapporten van Deltares (pdf, 1.5 MB) en het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) liggen aan de basis van de monitoringsystematiek van het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie.
  • In het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie is afgesproken dat alle overheden een stresstest uitvoeren van hun eigen gebied. Om in beeld te krijgen hoever de overheden zijn met hun stresstesten, staat er een monitorkaart voor stresstesten op het kennisportaal. Staat de stresstest van jouw gebied er nog niet op? Dan kun je die eenvoudig toevoegen.
  • PBL werkt samen met verschillende kennisinstellingen en ministeries aan een monitoringsystematiek die het nationale klimaatadaptatiebeleid tot 2026 moet ondersteunen. Deze systematiek biedt nieuwe informatie over klimaatimpacts en -risico’s voor diverse sectoren, op basis waarvan acties en plannen in de NAS en het Deltaprogramma kunnen worden aangepast. De monitoringsystematiek is een uitwerking van de eerste variant uit de scopingstudie ‘Navigeren naar een klimaatbestendig Nederland’. De scopingstudie presenteert daarnaast nog een tweede en derde variant, waarin ook het adaptatiebeleid wordt gemonitord en geëvalueerd. De ministeries die betrokken zijn bij de NAS moeten nog besluiten of ze aanvullend ook deze andere twee varianten zullen implementeren.
  • Het Signaaldashboard van het Nationaal Deltaprogramma geeft actuele informatie over veranderingen in de thema’s natter, droger, heter, zeespiegel en drukker (zoals bebouwing die nu toeneemt).
  • De Kennisbank Groenblauwe Netwerken bevat een databank met onderzoeksresultaten over de effectiviteit van adaptatiemaatregelen. Je vindt er ook voorbeelden van uitgevoerde maatregelen in de praktijk. Zo wordt via deze kennisbank de effectiviteit van verschillende maatregelen gemonitord.
  • Verzekeringsmaatschappij Achmea heeft de afgelopen jaren een klimaatadaptatiemonitor uitgebracht over de klimaatbestendigheid van woningen in Nederland. Meer informatie over deze monitor vind je in het nieuwsbericht van 12 juli 2021.
  • Het Verbond van Verzekeraars heeft een Klimaatmonitor ontwikkeld. Deze monitor laat zien hoeveel schade er de afgelopen jaren is veroorzaakt door extreem weer. De monitor combineert data over droogte, natuurbranden en extreme neerslag met de Nederlandse schadedata van verzekeraars.
  • Het platform Waarstaatjegemeente.nl bundelt en presenteert cijfers over alle Nederlandse gemeenten op alle belangrijke beleidsterreinen. Eén van de thema’s op dit platform is duurzame leefomgeving. Daar vind je bijvoorbeeld informatie over het aantal bomen en het oppervlak versteende tuinen.

Monitoring op lokaal en regionaal niveau

  • In de regio Zuid-Nederland werken overheden samen aan een monitor om inzicht te krijgen in de voortgang van de programma’s voor klimaatadaptatie. Daarnaast moet de monitor een basis leggen voor evaluatie en bijsturing van het Uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie Zuid-Nederland.
  • De Provincie Utrecht wil een monitoringsystematiek voor klimaatadaptatie ontwikkelen, in samenwerking met partners zoals de werkregio's en kennisinstellingen. Zo wil de provincie zicht kunnen houden op de resultaten van haar adaptatiebeleid. Ook wil ze daarbij een verbindende en faciliterende rol spelen tussen het beleid op nationaal en provinciaal niveau enerzijds en de praktijk van de gemeenten en werkregio's anderzijds.
  • In het rapport Monitoring van klimaat(adaptatie)doelen (pdf, 3.4 MB) heeft de gemeente Zwolle een stappenplan en contouren opgesteld om haar doelen in de adaptatiestrategie meetbaar en stuurbaar te maken.

Wil je meer weten over monitoring? Of heb je suggesties om dit kennisdossier aan te vullen? Vragen en suggesties zijn van harte welkom! Laat het ons weten via het contactformulier.