Welke initiatieven zijn er rond monitoring?

Monitoring op nationaal niveau

• Het PBL werkt samen met stichting CAS, verschillende kennisinstellingen en ministeries aan het opstellen van een raamwerk voor een langjarig nationaal monitoringsysteem voor klimaatadaptatie (NMK). Doel van de monitor is om het nationale klimaatadaptatiebeleid te evalueren. Het opstellen van het monitoringsraamwerk is onderdeel van een beleidsondersteunend kennisprogramma voor het nationale klimaatadaptatiebeleid, dat het PBL coördineert. Eerdere stappen waren het bepalen van de huidige en toekomstige klimaatrisico’s. Een eerste opzet voor het raamwerk zal eind 2026 worden opgeleverd.

• In de Monitor Nationale Omgevingsvisie laat het PBL elke twee jaar zien in hoeverre de doelen uit de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) worden gehaald. Dat doen ze aan de hand van 100 indicatoren die ze indelen op basis van de vier prioriteiten van de NOVI: Ruimte voor klimaatadaptatie en energietransitie, Duurzaam ecologisch groeipotentieel,  Sterke en gezonde steden en regio’s, en Toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied.

• In het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie is afgesproken dat alle overheden een stresstest uitvoeren van hun eigen gebied. Om in beeld te krijgen hoever de overheden zijn met hun stresstesten, staat er een monitorkaart voor stresstesten op het kennisportaal. Staat de stresstest van jouw gebied er nog niet op? Dan kun je die eenvoudig toevoegen.

• Onderdeel van de zeven ambities is ook dat alle overheden een adaptatiestrategie en uitvoeringsagenda opstellen. Om een beeld te krijgen van de verschillende strategieën en uitvoeringsagenda’s in Nederland, staat er een monitorkaart strategieën en uitvoeringsagenda’sMonitorkaart strategieën en uitvoeringsagenda's op het kennisportaal.

• Het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie wordt elk jaar gemonitord. In deze jaarlijkse monitor kunnen voorstellen staan om beleid aan te passen, bijvoorbeeld op basis van nieuwe ontwikkelingen of belemmeringen. Twee rapporten liggen aan de basis van de monitoringsystematiek van het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie: een rapport van Deltares (pdf, 1.5 MB) en van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) (pdf, 2.8 MB).

• De Maatregelendatabase geeft uitgebreide informatie over hoe adaptatiemaatregelen functioneren en hoe effectief ze zijn. Ook vind je voorbeelden van uitgevoerde maatregelen in de praktijk.

• Het Monitoring Lab Klimaatadaptatie is een bijeenkomstenreeks waar verschillende lopende pilotprojecten op het gebied van monitoring van klimaatadaptatie bij elkaar komen. Doel is om van elkaar te leren en monitoring te versnellen.

• Het Verbond van Verzekeraars heeft een Klimaatschademonitor. Deze monitor laat zien hoeveel schade er de afgelopen jaren is veroorzaakt door extreem weer. De monitor combineert data over droogte, natuurbranden en extreme neerslag met de Nederlandse schadedata van verzekeraars.

• Het platform Waarstaatjegemeente.nl bundelt en presenteert cijfers over alle Nederlandse gemeenten op alle belangrijke beleidsterreinen. Eén van de thema’s op dit platform is duurzame leefomgeving. Daar vind je bijvoorbeeld informatie over het aantal bomen en het oppervlak versteende tuinen.
• In het project ‘Monitoring Lokale Bestendigheid’ (2020) van de onderzoekslijn NKWK Klimaatbestendige Stad (KBS) is onderzocht welke data een bruikbare indicator vormen om de huidige klimaatbestendigheid van buurten of wijken te onderzoeken. Meer informatie over dit project lees je in het nieuwsbericht van 12 maart 2021 over NKWK-onderzoeken. In 2022 zijn er vanuit NKWK-onderzoek een aantal indicatoren uitgewerkt, waaronder afstand tot dichtstbijzijnde oppervlaktewater, gemiddelde gevoelstemperatuur, percentage oppervlaktewater en percentage openbaar groen. Meer daarover kun je lezen in het rapport NKWK-KBS Monitoren lokale klimaatbestendigheid (2022).

Monitoring op lokaal en regionaal niveau

• In 2026 is de Handreiking Regionale Monitor Klimaatadaptatie beschikbaar gekomen. Deze handreiking helpt werkregio’s, gemeenten, waterschappen en provincies om de voortgang van hun klimaatadaptatiedoelen te monitoren. Op basis daarvan kunnen ze bepalen of ze op koers liggen om hun doelen te halen. Over hoe de handreiking is ontwikkeld kun je meer lezen in het interview uit 2025 met Sjoerd Brouns en Sofia van Holsteijn, trekkers van de DPRA-werkgroep Monitoring.
• In 2022 tot 2024 hebben alle werkregio’s en provincies in Zuid-Nederland samengewerkt aan een Monitor Klimaatadaptatie Zuid-Nederland. Doelen waren inzicht krijgen in de voortgang van de programma’s voor klimaatadaptatie en het leggen van een basis voor evaluatie en bijsturing van het Uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie Zuid-Nederland. Om te bepalen of Zuid-Nederland op koers ligt om de gestelde ambities voor klimaatadaptatie te halen, werden gesprekken gevoerd.

• Provincie Gelderland pakt urgente klimaatadaptatie-opgaven aan in zes gemeenten, en monitort daarbij meteen de effectiviteit van de maatregelen die hiervoor worden ingezet. Dit gebeurt vanuit de DPRA-pilot Monitoring klimaatadaptatiemaatregelen Gelderland.