Kans op overstroming groter door zeespiegelstijging

Door klimaatverandering stijgt de zeespiegel. Daardoor wordt het steeds moeilijker om Nederland te blijven beschermen tegen overstromingen. Om in ons laaggelegen land te kunnen blijven wonen, moeten we continu doorwerken aan de bescherming tegen overstromingen en bereid blijven om daarin te investeren. Op deze pagina lees je hoe de zeespiegel stijgt, hoe snel dat gaat en wat dit betekent voor de kans op overstromingen.

In 2026 is het Kennisprogramma Zeespiegelstijging afgerond. Zes jaar lang onderzochten overheden, kennisinstellingen en adviesbureaus wat zeespiegelstijging betekent voor Nederland en hoe we ermee kunnen omgaan. Uit het onderzoek blijkt dat Nederland zich voorlopig goed kan blijven beschermen tegen overstromingen. Daarvoor moeten we wel blijven investeren in onder andere sterkere dijken, grotere zandsuppleties en meer pompcapaciteit. Ook moeten we ruimte en materialen beschikbaar houden voor toekomstige maatregelen. Lees voor de belangrijkste resultaten van het kennisprogramma het rapport 'Zeespiegelstijging en Nederland: hoe houden we het veilig en leefbaar?' (pdf, 8.6 MB).

Waardoor stijgt de zeespiegel?

De zeespiegel stijgt doordat de aarde opwarmt. De oorzaak van deze opwarming is dat we grote hoeveelheden CO₂ uitstoten. De opwarming van de aarde draagt via een aantal processen bij aan een stijging van de zeespiegel:

• De warmere lucht warmt het zeewater op. Als water opwarmt, zet het uit. Warmer zeewater neemt dus meer ruimte in, waardoor de zeespiegel stijgt.
• De opwarming zorgt ervoor dat gletsjers en ijskappen op Groenland en Antarctica smelten. Daardoor komt er meer water in de oceanen en stijgt de zeespiegel. De KNMI’23-scenario’s laten zien dat de ijskappen sneller aan het smelten zijn.
• De opwarming zorgt voor meer veranderingen, die vooral een regionaal effect hebben. Bijvoorbeeld veranderingen in zeestromen. Verder wordt zeewater minder zout als ijskappen en zeeijs smelten. Minder zout zeewater heeft een lagere dichtheid en zet in volume ook uit.

Wat betekent zeespiegelstijging voor de kans op overstroming?

Als we niets extra’s doen, neemt de kans op een overstroming toe. Het is daarom belangrijk dat we de zeespiegel goed blijven volgen en maatregelen op tijd voorbereiden. Door zeespiegelstijging worden de waterstanden en golven hoger. Dijken en andere waterkeringen zijn daar niet vanzelf op berekend. Nederland kan zich volgens het Kennisprogramma Zeespiegelstijging voorlopig goed blijven beschermen. Daarvoor moeten we dijken blijven verhogen en versterken, steeds meer zand langs de kust aanbrengen en stormvloedkeringen op tijd aanpassen of vervangen. Ook zijn steeds meer pompen nodig om water naar zee af te voeren. Hoe snel deze maatregelen nodig zijn, hangt af van de snelheid waarmee de zeespiegel stijgt. Ook kan bodemdaling de opgaven voor de bescherming tegen overstroming vergroten. Het Kennisprogramma Zeespiegelstijging houdt daarom ook rekening met de toekomstige bodemdaling.

Hoe sterk is de zeespiegel al gestegen?

Volgens de KNMI’23-klimaatscenario’s is de zeespiegel wereldwijd sinds 1900 met gemiddeld 20 centimeter gestegen. Gemiddeld steeg de zeespiegel wereldwijd dus met 1,7 mm per jaar. Maar sinds eind jaren zestig is deze snelheid flink toegenomen, naar 3,7 mm per jaar tussen 2006 en 2018. De zeespiegelstijging versnelt nog steeds. Sinds 1993 is dat gemiddeld ongeveer 3,1 millimeter per jaar, zo blijkt uit de nieuwste meetgegevens van de Zeespiegelmonitor van Deltares.

Hoe sterk gaat de zeespiegel deze eeuw nog stijgen?

Stoten we de komende jaren minder CO₂ uit? Dan kan de zeespiegel met 26 tot 73 centimeter stijgen. Blijven we de komende jaren veel CO₂ uitstoten? Dan kan de zeespiegel voor de Nederlandse kust tot 2100 met 59 tot 124 cm stijgen ten opzichte van begin deze eeuw. Meer hierover lees je in de brochure van de KNMI’23-klimaatscenario’s. Er is ook een kleine kans op een veel snellere stijging. Delen van de Antarctische ijskap kunnen instabiel worden en versneld afsmelten. In een zeer extreme situatie is dan rond 2100 een zeespiegelstijging van ongeveer 2 tot 2,5 meter mogelijk. Dit valt buiten de gewone KNMI’23-scenario’s. De kans is klein, maar de gevolgen zouden groot zijn.

Ook de Caribisch Nederlandse eilanden Bonaire, Saba en Sint Eustatius hebben te maken met een sterk stijgende zeespiegel. De KNMI’23-klimaatscenario’s laten zien dat de zeespiegel bij Bonaire in 2100 zal stijgen met 31 tot 78 cm bij een laag uitstootscenario van broeikasgassen, en met 55 tot 127 cm bij een hoog uitstootscenario. De bovengrens kan oplopen tot 3,4 meter als de Antarctische ijskap instabiel wordt. Voor Saba en Sint Eustatius wordt iets minder zeespiegelstijging verwacht.

Hoe sterk stijgt de zeespiegel na 2100?

Op de lange termijn zal de zeespiegel blijven stijgen. Zelfs als we veel minder CO₂ uitstoten en de opwarming van de aarde beperkt blijft tot maximaal 2 ⁰C, zoals internationaal is afgesproken. Dit komt doordat de oceanen en ijskappen traag reageren op de opwarming van de aarde. Deze processen kunnen niet zomaar stoppen. De KNMI’23-scenario’s laten de volgende mogelijke scenario’s voor 2300 zien:

• Bij een scenario waarbij we de CO₂-uitstoot sterk terugdringen, zal de zeespiegelstijging in 2300 beperkt blijven tussen 0,3 en 3 meter.
• Bij een hoog uitstootscenario stijgt de zeespiegel rond 2300 met 2 tot 6 meter.
• Als ook onzekere ijskap-processen op Antarctica worden meegenomen, kan dit oplopen tot meer dan 17 meter.

De verwachting is dat de zeespiegel pas over 10.000 jaar in evenwicht is met het klimaat en pas dan niet verder zal stijgen. Ook als we nu stoppen met broeikasgassen uitstoten. Als de opwarming van de aarde beperkt is gebleven tot 2 ⁰C opwarming, dan zal de zeespiegel tegen die tijd wereldwijd gestegen zijn met 6 tot 7 meter. Bij 3 ⁰C opwarming is dat 10 tot 24 meter en bij 5 ⁰C opwarming 28 tot 37 meter.