Bomen

Hoe helpen bomen om de omgeving klimaatbestendiger te maken?

Bomen zorgen voor verkoeling bij hitte en helpen wateroverlast tegengaan.

Verkoeling bij hitte

Bomen zorgen voor verkoeling doordat ze schaduw geven en water verdampen.

• Schaduw voorkomt dat straatstenen, tegels, gevels en andere oppervlakken opwarmen, waardoor ze minder warmte uitstralen. Als je in de schaduw van een boom loopt of zit, dan ervaar je een lagere gevoelstemperatuur. Daarnaast kunnen bomen schaduw geven op gebouwen, waardoor die gebouwen minder opwarmen. Dit heeft een verkoelend effect op de binnentemperatuur op warme zomerdagen.
• Bomen gebruiken een deel van de zonnestraling om water via hun bladeren te verdampen. Daardoor koelen de bladeren en de lucht die erlangs stroomt af. Zo blijft er minder energie van de zonnestraling over om lucht en materialen op te warmen. Dit effect merk je vooral als er veel bomen zijn. Dan kan de verdamping bijdragen aan lagere luchttemperaturen en het hitte-eilandeffect verkleinen.
• Volgens het onderzoek Stadsbomen tegen hittestress uit 2025 kunnen bomen ook de wind sturen, waardoor warme lucht zich minder ophoopt en de omgeving beter kan afkoelen.

Minder wateroverlast

Bomen kunnen op verschillende manieren wateroverlast helpen tegengaan. Zo kunnen ze regenwater tijdelijk opvangen en laten verdampen, waardoor ze extra ruimte creëren om water op te vangen in de bodem. Ook verbeteren bomen de infiltratie in de bodem, waardoor water sneller de grond in zakt. Je kunt hier meer over lezen onder Effecten van bomen.

Dragen bomen ook bij aan andere doelen?

Bomen helpen niet alleen tegen hitte en wateroverlast, maar dragen ook bij aan de biodiversiteit, leefbaarheid en luchtkwaliteit. Hieronder lees je er meer over.

Meer biodiversiteit

Bomen dragen sterk bij aan de biodiversiteit in stedelijk gebied. Ze vormen een belangrijk leefgebied voor verschillende soorten planten, vogels, insecten en andere dieren. Bomen bieden hun voedsel en schuilplekken. Ook zorgen ze voor verbindingen tussen verschillende leefgebieden. Daardoor kunnen de dieren en planten zich makkelijker en veiliger verplaatsen, waardoor ze meer kans hebben om te overleven en zich voort te planten. Zo dragen bomen sterk bij aan een rijkere biodiversiteit, en daarmee ook aan andere ecosysteemdiensten, zoals luchtzuivering en verkoeling van de omgeving.

Betere leefbaarheid

Bomen maken de stad groener en fijner om in te wonen. Ze zorgen voor een gezondere en aantrekkelijkere leefomgeving. Ze helpen het welzijn van bewoners te verbeteren en zorgen ervoor dat bewoners hun leefomgeving meer waarderen. Uit de Factsheet Groen en Zorg van Wageningen University and Research blijkt dat groen mensen stimuleert om vaker naar buiten te gaan en meer te bewegen.

Betere luchtkwaliteit

Bomen helpen bij het verminderen van luchtvervuiling en dragen zo bij aan een gezondere leefomgeving. Dit effect is vooral belangrijk in stedelijke gebieden waar de luchtkwaliteit onder druk staat.

Hoe helpen bomen om wateroverlast te verminderen?

Bomen kunnen helpen om wateroverlast te verminderen, maar ze zijn geen oplossing voor piekbuien. Ze vangen water op en verdampen een deel.

Bomen vangen water op

Het bladerdek vangt een deel van de neerslag op en houdt het tijdelijk vast, waarna het vertraagd op de grond terechtkomt. Ook helpen bomen om regenwater beter in de bodem te laten infiltreren, via hun wortels en doordat ze zorgen voor een betere bodemstructuur. Dat effect is minder groot als de ruimte rond de boom helemaal is betegeld.

Bomen verdampen water

Bomen geven water af aan de lucht via hun bladeren. Ook verdampt er water uit de bodem. Samen noemen we dat: evapotranspiratie. Door dit proces komt er minder water in de bodem, waardoor er bij volgende buien iets meer ruimte in de bodem beschikbaar is voor water. Dit kan helpen om wateroverlast te verminderen.

Effect hangt af van waar bomen staan

Of bomen helpen tegen wateroverlast, hangt sterk af van waar ze staan: in volledig verharde straten met kleine boomvakken helpen bomen maar beperkt om plassen en water op straat te verminderen. Bomen kunnen wel sterk helpen tegen wateroverlast als je ze combineert met wadi’s, groenstroken en doorlatende verharding.

Hoe groot is het verkoelend effect van bomen?

Bomen zorgen vooral voor verkoeling door schaduw en verdamping. Hieronder lees je welk effect dit kan hebben op de gevoelstemperatuur, op de luchttemperatuur en op de oppervlaktetemperatuur.

Verkoelend effect op de gevoelstemperatuur

Bomen zorgen voor schaduw en kunnen daardoor de gevoelstemperatuur flink verlagen. Dit blijkt onder andere uit onderzoek van Rahman en Ennos (2016). Op warme dagen kan het onder bomen wel 7 tot 16 °C koeler aanvoelen. In Amsterdam zijn in het onderzoek van Klok e.a. (2019) (pdf, 1.7 MB) zelfs verschillen van 8 tot 19 °C gemeten. Bomen houden zonlicht tegen, waardoor mensen minder direct door de zon worden verwarmd. Ook zorgen bomen ervoor dat oppervlakken zoals gevels en straatstenen minder warm worden en dus minder warmte uitstralen naar hun omgeving. Dat zorgt voor een lagere gevoelstemperatuur op die plekken en maakt het er aangenamer.

Metingen in Amsterdam van Föllmi e.a. (nog ongepubliceerd) laten zien dat zelfs bomen met een relatief open kroon de gevoelstemperatuur al met zo’n 8 °C kunnen verlagen. Bomen met een dichte kroon kunnen de gevoelstemperatuur zelfs met zo’n 19 °C verlagen. Mensen hebben daardoor veel minder snel last van hittestress.

Verkoelend effect op de luchttemperatuur

Bomen hebben meestal niet veel effect op de luchttemperatuur. Metingen laten vaak zien dat de temperatuur door bomen ongeveer 1 tot 2 °C daalt. Soms is de daling zelfs minder dan 1 °C. Dit komt doordat de lucht in stedelijke gebieden voortdurend beweegt. Warme lucht uit de omgeving mengt zich steeds met de koelere lucht onder en rond bomen, waardoor de luchttemperatuur niet veel daalt. Het aantal bomen en de manier waarop ze bij elkaar staan, zijn hierbij belangrijk. Groepen bomen verlagen de luchttemperatuur sterker dan losse bomen. In parken is het overdag gemiddeld ongeveer 0,9 °C koeler dan in de omgeving. Hoe groot dit effect is, hangt onder andere af van de grootte van het park en de totale oppervlakte van de boomkronen.

Op het niveau van een hele stad heb je heel veel bomen nodig om de luchttemperatuur merkbaar te verlagen. Uit onderzoek naar het koelend effect van bomen in Hong Kong (2012) blijkt dat ongeveer een derde van het stedelijk oppervlak bedekt moet zijn met boomkronen om de temperatuur op straatniveau met ongeveer 1 °C te laten dalen. Ziter e.a. (2019) vinden pas een meetbaar effect als meer dan 40% van een bouwblok wordt bedekt door boomkronen.

Verkoelend effect op de oppervlaktetemperatuur

Bomen hebben een duidelijk effect op de oppervlaktetemperatuur. Door schaduw warmen materialen zoals beton, steen en asfalt minder op. Daardoor stralen deze oppervlakken later ook minder warmte uit. Metingen in de Britse stad Manchester (2012) laten zien dat de oppervlaktetemperatuur van betonnen bestrating onder bomen op warme zomerdagen tot 19 °C lager kan zijn dan in de volle zon.

Welk effect hebben bomen ’s nachts?

’s Nachts hebben bomen een veel minder duidelijk verkoelend effect dan overdag. Studies (Santamouris & Osmond, 2020; Gillerot e.a., 2023; Rafiee e.a., 2016) laten zien dat bomen de omgeving ’s nachts soms iets kunnen verkoelen, maar soms juist iets kunnen opwarmen. Dit hangt af van verschillende omstandigheden, zoals de manier waarop de bomen langs de straat zijn geplaatst, hoeveel bodemvocht er is, hoeveel wind er waait en hoe warm het ergens al is.

Maar ook hoe de stad is ingericht: hoe breed zijn bijvoorbeeld de straten en hoeveel warmte kan er ontsnappen naar de hemel? In smalle straten met veel bebouwing kunnen boomkronen er bijvoorbeeld juist voor zorgen dat warmte minder goed kan ontsnappen. Ook kan de lucht dan minder goed doorstromen. Daardoor koelt de omgeving minder snel af.

Daarnaast verdampen bomen ’s nachts veel minder water dan overdag, en zorgen ze ook zo nauwelijks voor verkoeling. Bij droog weer gebeurt dit zelfs bijna helemaal niet. Volgens onderzoek hebben andere factoren vaak meer invloed op de nachttemperatuur in de stad. Denk aan de warmte die overdag wordt opgeslagen in gebouwen, wegen en andere verharde oppervlakken.

Kunnen bomen ook negatieve effecten hebben?

Bomen hebben vooral heel veel voordelen, maar er zijn wel wat belangrijke aandachtspunten:

Luchtkwaliteit

In straten waar boomkronen elkaar raken en een gesloten dak van bladeren vormen, kan de lucht minder goed circuleren. Daardoor koelt de straat ’s nachts minder snel af en kunnen luchtvervuilende stoffen langer blijven hangen. Ook kunnen sommige boomsoorten pollen verspreiden die allergische klachten veroorzaken.

Extra onderhoud

Bladeren en vruchten van bomen kunnen op straten en stoepen terechtkomen. Hierdoor is extra onderhoud nodig om de openbare ruimte schoon en veilig te houden.

Ongewenste diersoorten

Bomen kunnen ongewenste diersoorten lokken, zoals de eikenprocessierups. Dit leidt tot extra overlast voor bewoners en voetgangers.

Hoe kun je het verkoelend effect van bomen meten?

Het verkoelend effect van bomen komt vooral door schaduw en verdamping. Beide effecten kun je meten:

• Het effect van schaduw kun je meten door op verschillende plekken en momenten de hoeveelheid zonnestraling te meten. Dit kan met speciale sensoren, zoals pyranometers of eenvoudige stralingssensoren. Door metingen in de volle zon te vergelijken met metingen onder een boomkroon, zie je hoeveel straling de boomkroon tegenhoudt. Zo kun je ook bepalen hoeveel invloed de boomkroon heeft op de gevoelstemperatuur.
• Het effect van verdamping is lastiger te meten. Dit kan met speciale meetapparatuur in de boom, zoals sapstroommeters in de stam, of weegsystemen of lysimeters rond de wortels. Je kunt de verdamping ook indirect meten, door de energie- en waterbalans te berekenen op basis van metingen van temperatuur, luchtvochtigheid, straling en wind. Deze metingen kunnen niet alleen informatie geven over de rol van bomen bij verkoeling, maar ook bij het verminderen van wateroverlast.

Zijn er voorbeelden van effectmetingen?

De WUR en de Hogeschool van Amsterdam (HvA) hebben metingen gedaan om te onderzoeken welke boomkenmerken invloed hebben op de gevoelstemperatuur. De HvA deed metingen van drie tot vijf uur tegelijk op meerdere dagen op dezelfde locatie. Onderzoekers van de WUR voerden kortere meetreeksen van ongeveer tien minuten uit, op verschillende momenten, dagen en plekken. Hierbij hebben ze onder andere het bladerdekpercentage, de kroondiameter, de boomhoogte en de stamomtrek gemeten. Uit de analyses blijkt dat vooral de dichtheid van de kroon (hoeveel blad er in de kroon zit) een duidelijke relatie heeft met het vermogen van bomen om te verkoelen (Föllmi e.a., nog ongepubliceerd).

Wat zijn de beste bomen tegen hittestress?

Bomen met een grote en dichte kroon zijn het meest effectief tegen hittestress, omdat zij de meeste schaduw geven. Daarbij is het ook belangrijk dat ze goed tegen droogte kunnen. Bomen die gevoelig zijn voor droogte kunnen bladeren verliezen, waardoor hun verkoelend effect afneemt.

De Bomentabel van Wageningen University and Research geeft uitgebreide informatie over 359 boomsoorten. Deze tabel beschrijft onder andere hoe sterk bomen helpen tegen hittestress, hoe goed ze tegen droogte kunnen en hoeveel ze bijdragen aan de biodiversiteit.

Deze boomsoorten kunnen goed tegen hittestress en droogte. Ook dragen ze bij aan de biodiversiteit:

• Winterlinde (Tilia cordata)
• Veldesdoorn (Acer campestre ‘Elsrijk’, en Acer campestre ‘Huibers Elegant’)
• Grove den (Pinus sylvestrus)
• Elsbes (Sorbus torminalis)
• Bastaard meelbed (Sorbus x thuringiaca ‘Fastigiata’)
• Honingboom (Sophora japonica ‘Regent’)

De volgende bomen zijn exoten die minder bijdragen aan de biodiversiteit maar wel goed tegen hittestress en droogte kunnen:

• Valse christusdoorn (Gleditsia triacanthos ‘Skyline’)
• Perzisch ijzerhout (Parrotia persica)
• Chinese vernisboom (Koelreuteria paniculata)
• Amberboom (Liquidambar styraciflua)
• Europese netelboom (Celtis australis)

Bronnen: Bomentabel, Brown e.a. (2015) en Hirons & Sjöman (2019) .

Welke kenmerken van een boom hebben een verkoelende invloed op de stralingstemperatuur?

De stralingstemperatuur is de temperatuur van de straling van de zon en van andere objecten die warmte kunnen uitstralen, zoals muren, asfalt en daken. In het publieksrapport Stadsbomen tegen hittestress (2025) worden boomkenmerken genoemd die de stralingstemperatuur van de zon kunnen verlagen:

• Doorschijnbaarheid van het blad: de hoeveelheid zonlicht die door een afzonderlijk blad heen schijnt.
• Porositeit van het gebladerte: de open ruimte tussen de bladeren.
• Kroondichtheid: het percentage van het zonlicht dat actief geblokkeerd wordt door het hout en het blad samen.
• Houtstructuur zonering: dit gaat over waar de zware delen van de boom, zoals de stam en de dikke hoofdtakken, in de ruimte verdeeld zijn.
• Houtstructuur vertakkingen: dit gaat over de manier waarop de takken van de boom zich splitsen. Zo heeft een es veel dikke takken met veel ruimte ertussen. Een beuk heeft juist veel fijne, dunnen zijtakken die dicht op elkaar zitten. Een boom met veel fijne takken houdt veel zonlicht tegen, maar ook wind.

Tot welke hoogte hebben gebouwen voordeel van bomen?

Bomen zorgen vooral voor verkoeling dicht bij de boom zelf. Volgens onderzoekers Eva Stache (TU Delft) en Harm Valk (Niemand RI) werkt het verkoelend effect tot maximaal 50 tot 100 centimeter boven de boomkroon. Bij hoogbouw helpt groen alleen de onderste verdiepingen te verkoelen. Voor hogere verdiepingen kunnen groene gevels en groene daken helpen om het gebouw koel te houden, vooral als je ze combineert met zonwering.

Waar moet je rekening mee houden als je bomen gaat planten?

Bomen hebben boven én onder de grond genoeg ruimte nodig. Als je bij de soortkeuze niet genoeg let op de uiteindelijke boomgrootte, dan kunnen wortels en kroon tegen kabels, leidingen en andere infrastructuur aankomen.

Hoeveel water heeft een boom nodig?

Bomen hebben genoeg water nodig. Uit een overzicht van 52 studies blijkt de dagelijkse waterbehoefte van een boom varieert van 10 tot 1180 liter per dag. Hierbij geldt wel dat 90% van de bomen tussen 10 en 200 liter per dag verbruikt.

Wat kost het om bomen aan te planten?

De kosten voor een boom hangt af van de omgeving en eventuele extra maatregelen. Ook verschilt die voor gemeenten en particulieren.

Kosten voor gemeenten

De kosten voor het planten van een boom kunnen behoorlijk verschillen. Gemiddeld kost het tussen €700,- en €2.500 om een boom te planten. De Visie Boombeleid van de gemeente Haarlemmermeer gaat uit van €1.500,- voor het planten van een straatboom in de openbare ruimte. De kosten voor het planten van bomen in de binnenstad liggen hoger, bijvoorbeeld omdat daar vaak kabels en leidingen liggen. Plant je een boom in de stad en zijn daar veel extra maatregelen nodig om hem goed te laten groeien? Dan kan de prijs oplopen tot meer dan €3.000,- per boom.

Kosten voor particulieren

Voor particulieren kost het gemiddeld tussen €50,- en €200,- om een kleine boom te planten. Gaat om een grotere boom die een hovenier moet planten? Dan kost dat tussen €250,- en €600,-.

Wat kost het beheer en onderhoud van bomen?

Het onderhoud van een boom kost gemiddeld per jaar tussen de 17 en 30% van de kosten om een boom te planten.

Wat zijn de baten van bomen?

Tegenover de kosten van bomen staan veel baten. Zo hebben ze een lange levensduur en zijn ze van groot maatschappelijk belang. Zie voor meer informatie hierover het hoofdstuk ‘Functies en voordelen’. Verder kunnen ze de waarde van een buurt sterk verhogen. Zo blijkt uit onderzoek van het Planbureau voor de Leefomgeving in 2023 dat elke procent extra boomkroonoppervlakte binnen 50 meter van een woning gemiddeld zorgt voor een stijging van de huizenprijs met 0,2%. Een flinke boom in de buurt van een woning leidt volgens het PBL al gauw tot een extra verkoopwaarde van €5000,- tot €10.0000,-. De onderzoekers benadrukken wel dat dit een gemiddelde is. In sommige buurten is het effect veel groter, terwijl het in andere buurten beperkt of zelfs afwezig kan zijn.

Kun je subsidie aanvragen voor het planten van bomen?

Veel gemeenten hebben subsidies of andere vormen van ondersteuning voor het vergroenen van tuinen, daken en straten. Het planten van bomen valt daar vaak onder. Bijvoorbeeld als onderdeel van een regeling voor groene tuinen, adaptatiemaatregelen of het vervangen van tegels door groen. Vanuit het Rijk is er geen bomensubsidie. Gemeenten bepalen zelf of zij een subsidieregeling aanbieden en welke voorwaarden daarbij gelden. De hoogte van de subsidie en de voorwaarden verschillen per gemeente. Soms krijg je een vast bedrag per maatregel, soms een vergoeding per vierkante meter vergroening.

Sommige gemeenten bieden geen subsidie, maar bijvoorbeeld een beplantingspakket of hulp bij het afvoeren van tegels. Kijk dus bij je eigen gemeente welke regelingen er gelden.

Voorbeelden van bomen in stedelijk gebied op dit kennisportaal

• Interview met Nanda Sluijsmans uit 2019 over het gebruik van bomen die vooral in gebieden met een landklimaat voorkomen. Bekijk ook de video die Sluijsmans hierover maakte.
• Interview uit 2024 met Erna Krommendijk, adviseur groen bij de gemeente Apeldoorn, over het vernieuwde bomenbeleid in Apeldoorn.
• Het stadspark van Apeldoorn: project om de binnenstad van Apeldoorn te vergroenen, voor een deel mogelijk gemaakt dankzij LIFE-IP Klimaatadaptatie.
• Voorbeeld van de aanleg van een boomgaard die de biodiversiteit bevordert in een bedrijventerrein in Apeldoorn-Zuid.
• Voorbeeld van de aanleg van hitte- en droogtebestendige bomen bij de parkeerplaats van de TU Campus in Delft.
• Voorbeeld van verplaatsbaar bos op dak en plein in Media Park Hilversum.
• Voorbeeld van de aanleg van bomen en andere maatregelen tegen de risico’s van zon en hitte in de gemeente Scherpenzeel
• Voorbeeld van de aanleg van bomen en andere maatregelen tegen de risico’s van zon en hitte in de gemeente Overbetuwe.

Andere voorbeelden van boomprojecten

Vergroening Metropool regio Amsterdam

Trees for All werkt samen met het initiatief De Groene Stelling aan het project Vergroening Metropoolregio Amsterdam. Zij vergroenen met dit project een gebied van ongeveer 25.000 hectare. In de komende jaren planten zij hier ongeveer 75.000 bomen en struiken. Het doel is om de biodiversiteit te versterken, CO₂ op te slaan en de leefomgeving gezonder en klimaatbestendiger te maken.

Plan Boom

Het project Plan Boom was een landelijk initiatief tussen 2022 en 2024 van de Natuur en Milieufederaties. Het had als doel om in enkele jaren tijd tot wel 10 miljoen bomen te planten in tuinen, parken, bermen, bedrijventerreinen en het buitengebied. Daarmee wilde het project bijdragen aan het verminderen van de CO₂-uitstoot en het creëren van een groenere en gezondere leefomgeving. Plan Boom werd voor en door burgers uitgevoerd, waardoor iedereen zelf kon bijdragen aan vergroening in de eigen omgeving. Meer informatie vind je op de website van de Natuur en Milieufederatie Noord-Holland.

Websites

• Plan Boom: project dat tot 2024 liep met als doel miljoenen bomen te planten in tuinen, bermen, plantsoenen, parken, op bedrijventerreinen en in het buitengebied in heel Nederland. Meer informatie vind je ook op de website van Natuur en Milieufederatie Noord-Holland.
• Kaartverhaal Boomkroonbedekking in de Klimaateffectatlas

• Kaartverhaal Schaduw in de buitenruimte in de Klimaateffectatlas

• KAN Vraagbaak: tot welke bouwhoogte is het verkoelend effect van bomen merkbaar?

• Kennisdossier Groen in de stad op dit kennisportaal

• Kostentabel Deltares voor de aanleg en het beheer van bomen uit 2020

• Vergroening Metropoolregio Amsterdam: project om de komende jaren 75.000 bomen te planten in de Metropoolregio Amsterdam.

Literatuur

• De Abreu-Harbich, L. V., Labaki, L. C., & Matzarakis, A. (2015). Effect of tree planting design and tree species on human thermal comfort in the tropics. Landscape and Urban Planning, 138, 99-109.

• Armson, D., Stringer, P., & Ennos, A.R. (2012). The effect of tree shade and grass on surface and globe temperatures in an urban area. Urban Forestry & Urban Greening, 11(3): 245-255.

• Armson, D., Rahman, M.A., & Ennos, A.R. (2013). A comparison of the shading effectiveness of five different street tree species in Manchester, UK. Arboriculture & Urban Forestry, 39(4):157-164.

• Bouwknegt, L., Schilder, F. (2023). Bomen en woningprijzen: De waarde van ‘groen’ in de stad uitgedrukt in huizenprijzen. Planbureau voor de Leefomgeving.

• Bhattacharyya, A., Bergh, S.I., Wolf. L. van der (2026). Stress Testing Urban Heat Adaptation and Greening Plants: A simulation model applied to the municipality of Vlaardingen, The Netherlands (pdf, 2.2 MB). Resilient Delta.

• Brown, R.D., Vanos, J., Kenny, N., & Lenzholzer, S. (2015). Designing urban parks that ameliorate the effects of climate change. Landscape and Urban Planning, 138, 118-131.

• Bowler, D. E., Buyung-Ali, L., Knight, T. M., & Pullin, A. S. (2010). Urban greening to cool towns and cities: A systematic review of the empirical evidence. Landscape and urban planning, 97(3), 147-155.

• Cheung, P.K., & Jim, C.Y. (2018). Comparing the cooling effects of a tree and a concrete shelter using PET and UTCI. Building and Environment, 130:49-61.

• Heusinkveld, B.G., Steeneveld, G.J., van Hove, L.W.A., Jacobs, C.M.J., & Holtslag, A.A.M. (2014). Spatial variability of the Rotterdam urban heat island as influenced by urban land use. Journal of Geophysical Research: Atmospheres, 119(2), 677-692.

• Hirons, A.D. en Sjöman, H. (2019) Tree Species Selection for Green Infrastructure: A Guide for Specifiers, Issue 1.4. Trees & Design Action Group.

• Feng, L., Yang, S., Zhou, Y., & Shuai, L. (2021). Exploring the effects of the spatial arrangement and leaf area density of trees on building wall temperature. Building and Environment, 205.

• Föllmi, D., Kleerekoper, L., Hiemstra, J. A., van der Sluis, B. J., & Kluck, J. [nog ongepubliceerd]. Foliage cover most important tree trait in urban heat-stress reduction and lessons for monitoring methods.

• Gillerot, L., Landuyt, D., De Frenne, P., Muys, B., & Verheyen, K. (2023). Urban tree canopies drive human heat stress mitigation. Urban Forestry & Urban Greening, 92, 128192.

• Hiemstra, J., van Kuik, F., & Coolen S. Factsheet positieve effecten van groen in de stad: Biodiversiteit. Wageningen University – Groen in de stad.

• Hirons, A., & Sjöman, H. (2018). Tree species selection for green infrastructure – A guide for specifiers (pdf, 43 MB). Issue 1.3. Trees & Design Action Group.

• Klok, L., Rood, N., Kluck, J., & Kleerekoper, L. (2019). Assessment of thermally comfortable urban spaces in Amsterdam during hot summer days (pdf, 1.7 MB). International Journal of Biometeorology, 63:129-141.

• Lee, H., Holst, J., & Mayer, H. (2013). Modification of human-biometeorologically significant radiant flux densities by shading as local method to mitigate heat stress in summer within urban street canyons. Advances in Meteorology. Hindawi Publishing Corporation. Volume 13, Article ID 312572.

• Lee, H., Mayer, H., & Chen, L. (2016). Contribution of trees and grasslands to the mitigation of human heat stress in a residential district of Freiburg, Southwest Germany. landscape and urban planning, 148, 37-50.

• Lin, B., & Lin, Y. (2010). Cooling effect of shade trees with different characteristics in a subtropical urban park. HortScience, 45(1):83-86.

• Ng, E., Chen, L., Wang, Y., & Yuan, C. (2012). A study on the cooling effects of greening in a high-density city: An experience from Hong Kong. Building and Environment, 47:256-271.

• Oke, T., Mills, G., Christen, A., & Voogt, J. (2017). Urban Climates. Cambridge: Cambridge University Press.

• Rafiee, A., Dias, E., & Koomen, E. (2016). Local impact of tree volume on nocturnal urban heat island: A case study in Amsterdam. Urban Forestry & Urban Greening, 16, 50–61.

• Rahman, M. & Ennos, R. (2016). What we know and don’t know about the cooling benefits of urban trees.

• Santamouris, M., & Osmond, P. (2020). Increasing Green Infrastructure in Cities: Impact on Ambient Temperature, Air Quality and Heat-Related Mortality and Morbidity. Buildings, 10(12), 233.

• Streiling, S., & Matzarakis, A. (2003). Influence of single and small clusters of trees on the bioclimate of a city: a case study. Journal of Arboriculture, 29(6):309-316.

• Takács, Á., Kiss, M., Hof, A., Tanács, E., Gulyás, Á., & Kántor, N. (2016). Microclimate modification by urban shade trees – an integrated approach to aid ecosystem service based decision-making. Procedia Environmental Sciences, 32:97-109.

• Velde, J.R.T. van der, e.a. (2025). Stadsbomen tegen hittestress. De toekomst van stadsbomen: nieuwe inzichten en tools voor klimaatbestendige, groene steden in Nederland.

• Wullschleger, S.D., Meinzer, F.C., & Vertessy, R.A. (1998). A review of whole-plant water use studies in trees. Tree Physiology, 18:499-512 [alleen beschikbaar tegen betaling].

• Ziter, C.D., Pedersen, E.J., Kucharik, C.J., & Turner, M.G. (2019). Scale-dependent interactions between tree canopy cover and impervious surfaces reduce daytime urban heat during summer. Proc Natl Acad Sci. 116(15):7575-7580.