Wetten, regels en andere instrumenten
Via wet- en regelgeving geeft de Rijksoverheid de kaders aan voor een klimaatbestendige inrichting. Gemeenten en andere overheden kunnen binnen die kaders zelf ook veel regelen en vastleggen over klimaatbestendig bouwen en inrichten, maar dat gebeurt nog te weinig. Eén van de oorzaken daarvan is dat veel gemeenten niet weten hoe ze dat kunnen doen. Hieronder staan hulpmiddelen die lokale en regionale overheden hierbij kunnen helpen.
Wat kan een gemeente met de landelijke wetgeving?
De Handreiking decentrale regelgeving klimaatadaptief en natuurinclusief bouwen, inrichten en beheren uit 2022 laat met voorbeelden zien hoe decentrale overheden regels kunnen opstellen voor klimaatadaptief en natuurinclusief, bouwen, inrichten en beheren. Je vindt hier ook voorbeeldregels voor in omgevingsplannen en waterschapsverordeningen over de thema’s hittestress, droogte, gevolgbeperking overstromingen, wateroverlast, en biodiversiteit en natuurinclusiviteit. Een ander hulpmiddel dat voorbeeldregels en aandachtspunten geeft voor omgevingsplannen, is het rapport ‘Bouwstenen water en klimaatadaptatie in het omgevingsplan’ (pdf, 16 MB). Deze bouwstenen heeft Waterpanel Noord opgesteld voor de gemeenten in de regio Noord- en Midden-Limburg, maar ook andere regio’s kunnen ze gebruiken.
Hoe kun je regels opstellen voor waterberging door particulieren?
De publicatie ‘Modellen voor juridische instrumenten klimaatadaptatie’ (pdf, 1.5 MB) beschrijft hoe je als gemeente waterberging door particulieren juridisch kunt voorschrijven. Deze publicatie is formeel een concept-uitgave. Dat blijft het waarschijnlijk ook nog een tijd omdat het Ministerie van BZK werkt aan een geheel van juridische modellen voor alle klimaatopgaven: wateroverlast, droogte en hittestress.
Welke instrument past bij welke situatie?
Het Raamwerk Ervaring met instrumenten voor het borgen van klimaatadaptatie op privaat terrein (pdf, 4.4 MB) helpt om verschillende instrumenten voor borging van klimaatadaptatie op privaat terrein met elkaar te vergelijken. Je kunt klimaatadaptatie borgen met wetten en regels, maar ook met instrumenten die bewoners stimuleren om duurzamer te leven. Voorbeelden daarvan zijn de Hemelwaterverordening en duurzame rioolheffing. Waternet en de gemeente Amsterdam hebben verschillende instrumenten geanalyseerd: welk instrument past bij welke situatie? De resultaten hebben ze samengevat in dit raamwerk, en een aantal van de instrumenten lichten ze toe in een factsheet (pdf, 2.4 MB).
Hoe borg je klimaatadaptatie in aanbestedingen en contracten?
De leidraad ‘Klimaatadaptatie in aanbestedingen en contracten (pdf, 1.7 MB)’ en de bijbehorende notitie (pdf, 627 kB) helpen gemeenten en andere overheden om in elke fase van een gebiedsontwikkeling de juiste keuzes te maken over klimaatadaptatie. Tauw heeft deze leidraad ontwikkeld naar aanleiding van onderzoek dat ze heeft gedaan in opdracht van het programmateam van de Nationale Adaptatiestrategie (NAS). Uit het onderzoek blijkt dat klimaatadaptatie niet op de juiste momenten van het inkoop- en aanbestedingsproces een plek krijgt, waardoor klimaatadaptatie vaak niet goed gerealiseerd wordt in bouw- en herinrichtingsprojecten.
Hoe kun je klimaatadaptatie bestuurlijk en juridisch borgen?
De afgelopen jaren hebben gemeenten stresstesten laten uitvoeren en adaptatiestrategieën en uitvoeringsagenda’s opgesteld. Maar hoe kunnen gemeenten ervoor zorgen dat klimaatadaptie standaard deel uitmaakt van werkprocessen en bestuurlijk en juridisch wordt vastgelegd? Daarvoor kunnen gemeenten gebruikmaken van het hulpmiddel Stappen Borgingsinstrumentarium dat de provincie Gelderland samen met de Regio Vallei & Veluwe, Tauw en &Flex heeft opgesteld. Het is ontwikkeld voor kleine, middelgrote en grote gemeenten in heel Nederland.
