Deltaplan met zeven ambities

Hoe kwetsbaar zijn onze steden, dorpen en buitengebieden voor extreme neerslag, hitte, droogte en overstromingen? Overheden hebben tot ongeveer 2019 de eerste ronde klimaatstresstesten uitgevoerd om daar inzicht in te krijgen. Dit jaar beginnen overheden aan de tweede ronde. Zo’n Klimaatstresstest bestaat uit testen voor de klimaatthema’s: wateroverlast, hitte, droogte en overstroming.  Naast deze DPRA-stresstesten worden er sinds 2025 ook bovenregionale stresstesten wateroverlast uitgevoerd voor 13 regio’s. Deze geven aan waar bij een grootschalige extreme bui kwetsbaarheden en knelpunten kunnen ontstaan.

Er zijn verschillende hulpmiddelen die je kunnen helpen bij het uitvoeren van een stresstest. Een paar voorbeelden:

• De bijsluiter voor de gestandaardiseerde stresstest helpt je bij het uitvoeren van een stresstest.
• De monitorkaart stresstesten geeft een overzicht van uitgevoerde stresstesten in Nederland.
• De Klimaateffectatlas helpt je om voor jouw gebied inzichtelijk te krijgen hoe kwetsbaar het is voor extreme neerslag, hitte, droogte en overstromingen.

Zijn de resultaten van de stresstest beschikbaar? Dan starten gemeenten, waterschappen, provincies en Rijkswaterstaat per regio een risicodialoog met alle relevante gebiedspartners. Met deze dialoog vergroot je het bewustzijn over hoe kwetsbaar je gebied is voor klimaatextremen. En je bespreekt hoe je deze kwetsbaarheid met concrete maatregelen kunt verkleinen, en welke maatregelen het meest prioriteit hebben. De Handreiking Dialogen helpt je om de risicodialoog goed te organiseren en te voeren, en om de gemaakte keuzes op een goede manier vast te leggen. Eén van de manieren om dat te doen, is een adaptatiestrategie of visie opstellen. Hierin beschrijf je de uitkomsten van je risicodialoog: wat er nodig is om je gebied klimaatbestendig te maken? Met welke acties wil je deze ambitie en doelen halen? Waar in je gebied liggen de prioriteiten? En wat zijn de kosten van de acties die je wilt nemen? Naast deze handreiking zijn er ook andere hulpmiddelen die je bij de risicodialoog en adaptatiestrategie kunnen helpen. Zoals de Nationale aanpak concrete doelen en de Adaptatiepiramide, die je helpen om concrete doelen te formuleren. Of het Ruimtelijk afwegingskader, dat je kan helpen bij het kiezen van een geschikte locatie voor bouwplannen. En voor het opstellen van een strategie of uitvoeringsagenda kun je bijvoorbeeld inspiratie halen uit de monitorkaart strategieën en uitvoeringsagenda’s.

Nadat overheden de adaptatiestrategie hebben opgesteld, maken ze een uitvoerings- en investeringsagenda voor hun regio. Deze kan ook onderdeel zijn van een adaptatiestrategie. De uitvoeringsagenda is een concretere uitwerking van de adaptatiestrategie. Daarin staat welke maatregelen je waar, wanneer en hoe gaat nemen en wat de kosten hiervan zijn. Ook kan een uitvoeringsagenda beschrijven hoe verschillende overheden op bestuurlijk en ambtelijk niveau met elkaar samenwerken. Je kunt de monitorkaart strategieën en uitvoeringsagenda’s als inspiratiebron gebruiken voor het opstellen van je eigen uitvoeringsagenda. Daarnaast zijn er ook andere hulpmiddelen die van pas kunnen komen bij het opstellen van een uitvoeringsagenda, zoals de database met adaptatiemaatregelen.

Als je maatregelen hebt genomen, is het ook belangrijk om te monitoren of ze effect hebben. Er zijn verschillende hulpmiddelen die daarbij kunnen helpen, zoals de Handreiking Regionale Monitor die werkregio’s en lokale overheden helpt bij de vraag: liggen we op koers richting een klimaatbestendige leefomgeving? En concreet zijn er voor de thema’s vergroening en hitte in het Buurtdashboard van de Klimaateffectatlas indicatoren ontwikkeld waarvan je de ontwikkeling kunt zien door de tijd heen: voor boomkroonoppervlakte en voor schaduw.

Vaak is het niet efficiënt en niet effectief om alleen voor ruimtelijke adaptatie ‘de straat open te breken’. Dat geldt vooral voor drukke stedelijke gebieden. De komende decennia spelen ook andere grote ruimtelijke opgaven, zoals nieuwbouw, groot onderhoud aan gebouwen, de energietransitie en de transitie naar een circulaire economie. De inzet van dit deltaplan is om bij alle ruimtelijke ontwikkelingen de kansen voor een klimaatbestendige inrichting te gebruiken. Ook vanuit de Omgevingswet wordt dit gestimuleerd, doordat verschillende beleidsdomeinen zijn samengebracht in één wet. Vanuit het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie is een pagina ontwikkeld over meekoppelkansen benutten. Ook staan er op dit kennisportaal verschillende hulpmiddelen die je kunt gebruiken als je klimaatadaptatie samen met andere opgaven wilt aanpakken.

Klimaatadaptatie moet een vanzelfsprekend onderdeel worden in stad, dorp en buitengebied. Eén van de ambities daarbij is dat alle betrokkenen hun kennis, instrumenten en ervaringen zoveel mogelijk met elkaar delen. Zo hoeft niet iedereen opnieuw het wiel uit te vinden en kunnen we klimaatadaptatie versnellen. Het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie draagt hieraan bij met de ambitie Stimuleren en faciliteren, onder andere via dit kennisportaal, het programma LIFE-IP Klimaatadaptatie en het netwerk Samen Klimaatbestendig. Daarnaast zijn er nog allerlei andere hulpmiddelen die klimaatadaptatie stimuleren en faciliteren.

In het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie is afgesproken dat heel Nederland in 2050 waterrobuust en klimaatbestendig ingericht is. Om dat te bereiken, moet klimaatadaptatie in het beheer, het onderhoud en de inrichting van de leefomgeving geborgd worden. Dat doen de overheid en private partijen via wetten, visies, plannen en standaarden. Meer hierover vind je op de pagina Reguleren en borgen. Ook zijn er verschillende hulpmiddelen ontwikkeld die helpen om klimaatadaptatie te reguleren en borgen.

Een waterrobuuste en klimaatbestendige inrichting kan de schade en overlast door extreme weersituaties beperken, maar nooit helemaal voorkomen. Overheden willen zich beter voorbereiden op calamiteiten die veroorzaakt worden door wateroverlast, hitte, droogte en overstroming. Noodvoorzieningen en snel herstel van vitale en kwetsbare infrastructuur krijgen daarbij speciale aandacht. Daarover gaat de ambitie Handelen bij calamiteiten. Ook zijn er verschillende hulpmiddelen ontwikkeld die je kunnen helpen om je goed voor te bereiden op noodsituaties en overlast als gevolg van klimaatverandering.