Gevolgen voor de buitenruimte

Met buitenruimte bedoelen we het gebied buiten onze woningen en gebouwen: de openbare en particuliere ruimte. Daaronder vallen de gebieden waar we recreëren, verkoeling zoeken en van de natuur genieten, zoals bossen, strandjes, parken en (eigen) tuinen. Maar ook de versteende ruimte, zoals fietspaden en wegen, winkelstraten, betegelde terrassen, pleinen en bedrijventerreinen. Hitteproblemen treden vooral op in versteende gebieden. Hieronder lees je tot welke problemen hitte kan leiden in de buitenruimte en op de pagina over maatregelen lees je hoe je deze problemen kunt beperken.

Verschil tussen luchttemperatuur en gevoelstemperatuur

Uit het onderzoek De Hittebestendige Stad (2020) van de Hogeschool van Amsterdam blijkt dat het hitteprobleem van de buitenruimte afhangt van twee verschillende soorten temperatuur: de luchttemperatuur en de gevoelstemperatuur.

• Hoge luchttemperaturen tijdens langdurige hitte leiden bijvoorbeeld tot warme nachten, waardoor veel mensen slecht slapen. Het gaat dan om temperaturen die in de hele stad gelijk zijn. Door het hitte-eilandeffect blijft hoge luchttemperatuur in de stad langer hangen dan in het omliggende gebied.
• Een hoge gevoelstemperatuur kan leiden tot hittestress. De gevoelstemperatuur kan lokaal en per persoon sterk verschillen. Op een parkeerplaats midden in de zon kan de gevoelstemperatuur bijvoorbeeld 10 tot 15 graden hoger zijn dan in de schaduw van een boom. De gevoelstemperatuur hangt van meerdere factoren af, zoals luchttemperatuur, luchtvochtigheid, ventilatie en warmtestraling. Op kaarten wordt vaak de PET-waarde gebruikt om de gevoelstemperatuur uit te drukken. Dat is de gemiddelde gevoelstemperatuur tussen 12 en 18 uur op een hete zomerdag.

Hoe breng je het hitteprobleem van een gebied in beeld?

Welke hitteproblemen spelen er in jouw gebied? Dit is één van de vragen die je moet beantwoorden bij het uitvoeren van de klimaatstresstest voor je gebied. Er zijn veel soorten hittekaarten waarmee je het hitteprobleem van een gebied in beeld kunt brengen. Om te bepalen welke het beste past in jouw situatie, kun je de Bijsluiter gestandaardiseerde stresstest van het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie raadplegen. De Bijsluiter verwijst je naar een aantal hittekaarten met bijbehorende kaartverhalen in de Klimaateffectatlas. Deze helpen je om inzicht te krijgen in de hitteproblemen in een gebied.

Buurtdashboard biedt inzicht in hitteprobleem per buurt

Een ander handig hulpmiddel is het Buurtdashboard in de Klimaateffectatlas. Je ziet hier verschillende indicatoren die helpen om het hitteprobleem voor een buurt in beeld te brengen. Denk hierbij aan gevoelstemperatuur, schaduw en sociale kwetsbaarheid. Per indicator kun je daarnaast meer informatie vinden in de kaartverhalen:

• Gevoelstemperatuur: deze kaart laat voor elke plek in Nederland zien wat de gevoelstemperatuur is tijdens een hete zomermiddag. Voor deze berekeningen is 1 juli 2015 gekozen als representatieve tropische dag.
• Schaduw: deze kaarten laten zien hoeveel schaduw er is in een buurt. Er zijn ook kaarten met het gemiddelde schaduwpercentage voor wandel- en fietspaden.
• Boomkroonbedekking: deze kaart laat zien welke plekken bedekt zijn met boomkronen: het bovenste gedeelte van een boom. Dit zorgt voor schaduw en verkoeling. Je kunt deze kaart ook gebruiken om te volgen hoe dit in de tijd verandert.
• Sociale kwetsbaarheid en hitte: de kaarten in dit kaartverhaal laten per buurt zien waar kwetsbare groepen wonen, zoals 65-plussers met een kwetsbare gezondheid, en huishoudens die rond of onder het sociaal minimum leven. Deze groepen zijn namelijk extra kwetsbaar voor hitte.

Klimaatscenario's voor verschillende hitte-indicatoren

De tool Klimaatscenario's in de Klimaateffectatlas toont voor verschillende hitte-indicatoren een kaart en statistieken. Je kunt hier bijvoorbeeld per locatie zien wat het gemiddeld aantal tropische nachten per jaar is in het huidige klimaat en voor het klimaat rond 2050 en 2100. Dit kun je ook bekijken voor onder meer het aantal warme, zomerse, tropische en extreem hete dagen, voor de gemiddelde zomertemperatuur, maar bijvoorbeeld ook voor de lengte van het groeiseizoen.

Andere handige informatie uit de Klimaateffectatlas

In de Klimaateffectatlas staan ook nog een aantal andere kaarten en tools die kunnen helpen om inzicht te krijgen in het hitteprobleem voor je gebied:

• De afstand-tot-koeltekaart: deze kaart laat zien welke panden in een gemeente maximaal 300 meter van een koele plek vandaan liggen.
• Wil je meer weten over de oorzaken en gevolgen van nachthitte? Lees dan het kaartverhaal over nachthitte. Deze kaarten laten zien hoe vaak warme avonden en nachten voorkomen in de verschillende regio's in Nederland. Daarmee geven ze ook inzicht in waar bewoners meer risico lopen op slaapproblemen en hittestress.