Keuzehulp hulpmiddelen
Op dit kennisportaal vind je meer dan honderd verschillende hulpmiddelen om met klimaatadaptatie aan de slag te gaan. Door het grote aanbod kan het lastig zijn om het juiste hulpmiddel te vinden. De vragen hieronder helpen je daarbij op weg. Onder iedere vraag vind je één of meer hulpmiddelen met een link naar meer informatie. Alle hulpmiddelen die je hieronder ziet zijn gratis beschikbaar. In het overzicht van hulpmiddelen vind je alle hulpmiddelen bij elkaar op één pagina.
Gevolgen van klimaatverandering
De klimaatscenario’s van het KNMI geven inzicht in hoe het klimaat in de toekomst kan veranderen.
De NAS-adaptatietool geeft een overzicht van de gevolgen van klimaatverandering. Deze tool helpt je om de risico’s van klimaatverandering in beeld te krijgen voor je eigen werkveld of sector.
De Mindmap Hitte geeft een overzicht van problemen die worden veroorzaakt door extreme hitte in de stad. Ieder probleem bevat een factsheet met informatie en uitleg.
De Deltafacts bieden een overzicht van kennis op het gebied van water en klimaat. Je kunt zoeken op de thema’s waterveiligheid, zoetwatervoorziening, ruimtelijke adaptatie, waterkwaliteit, klimaat en waterbeheer, en klimaatrobuuste hoge zandgronden.
De Deltascenario’s geven vier toekomstbeelden van hoe wateropgaven in Nederland kunnen veranderen. Alle vier de scenario’s laten zien dat de wateropgaven flink groter worden.
Informatie over de gevolgen van klimaatverandering vind je ook op de themapagina Klimaatverandering van dit kennisportaal.
De Klimaateffectatlas geeft kaartinformatie over de gevolgen van klimaatverandering voor jouw gebied. In de kaartviewer van de atlas vind je een overzicht van alle beschikbare kaarten. De kaartverhalen op de website helpen je om de kaarten beter te begrijpen en gebruiken.
De Basiskaart Natuurlijk Systeem in de Klimaateffectatlas kun je gebruiken als je water en bodem meer sturend wilt maken in een gebied. De kaart brengt in beeld welke klimaatdreigingen er spelen en welke kansen er liggen voor klimaatadaptatie.
De Handreiking Stresstest Biodiversiteit kun je gebruiken als je aan de slag gaat met klimaatstresstesten en je ook de biodiversiteit van je gebied wilt meenemen. De standaardmethode in de handreiking helpt om de kwetsbaarheid van de biodiversiteit buiten beschermde natuurgebieden als gevolg van klimaatverandering in kaart te brengen.
De Bijsluiter Stresstest helpt overheden en andere professionals om een klimaatstresstest uit te voeren voor een gebied. Met zo’n stresstest breng je in beeld hoe kwetsbaar een gebied is voor wateroverlast, hitte, droogte en overstromingen.
De website overstroomik.nl laat op pandniveau zien hoe hoog het water kan komen te staan bij een overstroming. De website geeft ook informatie over de gevolgen van een overstroming.
Mijn WaterRisicoProfiel laat per locatie zien wat de kans is op een overstroming en wat de mogelijke overstromingsdieptes zijn.
Met het Framework for Climate Adaptive Buildings kun je inschatten welke panden binnen een vastgoedportfolio een groot risico lopen op hittestress, verzakking als gevolg van droogte, wateroverlast of overstroming. Deze standaard aanpak is gebaseerd op open data.
Het meetprotocol Cool Towns Heat Stress Measurement Protocol helpt je om op straatniveau hitteproblemen in kaart te brengen. Het protocol biedt ook alle informatie om zelf de effecten van maatregelen te kunnen meten.
De Handreiking Hitte in Bestaande Woningen helpt woningcorporaties of gemeenten om te bepalen waar het hitteprobleem het grootst is. Op basis daarvan wordt het makkelijker om te kiezen wat voor maatregelen je het beste waar kunt nemen.
De Klimaatstresstest voor de open teelt helpt boeren en tuinders om een schatting te maken van de risico’s voor hun landbouwbedrijf. De tool helpt om het gesprek te voeren over de gevolgen van klimaatverandering voor de open teelt.
Het interactieve kennisdocument Stedelijke Waterkwaliteit, Klimaat en Adaptatie biedt een visueel overzicht van de mogelijke effecten van klimaatverandering op de waterkwaliteit.
Als waterbeheerder kun je twee hulpmiddelen gebruiken om voor een watersysteem inzichtelijk te maken hoe kwetsbaar de waterkwaliteit is voor klimaatverandering en waar dat aan ligt:de Handreiking Stresstest Waterkwaliteit van STOWA en de tool met grenswaarden Stedelijke Waterkwaliteit, Klimaat en Adaptatie (SWKA).
Meer over klimaatverandering, klimaatadaptatie en de waterkwaliteit kun je ook lezen in het kennisdossier Waterkwaliteit.
Het Beoordelingskader kwaliteit DPRA-stresstesten helpt om je voor te bereiden op de tweede ronde stresstesten die gestart is in 2025. Het beoordelingskader helpt organisaties binnen een werkregio om samen te bepalen welke stresstesten ze willen uitvoeren of actualiseren.
De Handreiking bovenregionale stresstesten wateroverlast maakt duidelijk hoe je een bovenregionale stresstest uitvoert. Met een bovenregionale stresstest kun je in een aantal stappen vaststellen waar bij extreme neerslag in een groot gebied kwetsbaarheden en knelpunten kunnen ontstaan.
De Bijsluiter stresstest helpt je bij het uitvoeren van een stresstest. Er staan adviezen en aanwijzingen in om de kwetsbaarheden voor je eigen gebied goed in beeld krijgen.
DeHandreiking dialogen helpt je op weg bij het voeren van een risicodialoog. De handreiking helpt om structuur en focus aan te brengen, zodat je elke fase van de risicodialoog goed kunt organiseren.
Borgen in beleid
Het Ruimtelijk afwegingskader klimaatadaptieve gebouwde omgeving helpt om te bepalen waar je gaat bouwen. Het geeft per gebied aan wat de risico’s zijn als je er gaat bouwen en helpt om water en bodem sturend te laten zijn bij ruimtelijke ontwikkelingen.
De landelijke Maatlat groene klimaatadaptieve gebouwde omgeving maakt duidelijk hoe klimaatadaptief bouwen en inrichten eruitziet. De doelen, prestatie-eisen en richtlijnen van de maatlat bieden houvast voor overheden en partijen uit de bouw.
De maatlat en het afwegingskader gelden nu alleen voor nieuwbouw. Beide zijn nog niet wettelijk verplicht, maar het Rijk verkent wel de mogelijkheden voor juridische borging.
Naast het ruimtelijk afwegingskader en de landelijke maatlat hebben regio’s zelf standaarden bedacht voor klimaatadaptatie bij nieuwbouw en gebiedsontwikkelingen:
- In het Convenant Klimaatadaptief Bouwen in Zuid-Holland staan eisen voor wateroverlast, droogte, hittestress, bodemdaling, biodiversiteit en overstromingen.
- In het Concept basisveiligheidsniveau klimaatbestendige nieuwbouw van Metropoolregio Amsterdam staan eisen voor hitte, droogte, wateroverlast en overstromingen.
De beoordelingsrichtlijn vanduurzaamheidskeurmerk BREAAM-NL stelt eisen aan hittestress, wateroverlast, waterverbruik en de robuustheid van materialen voor weersinvloeden.
De CoolKit gaat specifiek in op hitte. Deze tool beschrijft hoe je hittestress kunt tegengaan met richtlijnen voor afstand tot koelte, percentage schaduw op loopgebieden en percentage groen per wijktype.
Er wordt gewerkt aan landelijke standaarden voor klimaatadaptatie. Het Overleg Standaarden Klimaatadaptatie (OSKA) onderzoekt waar en hoe adaptatiestandaarden ontwikkeld moeten worden. Kijk voor de laatste inzichten en publicaties op de OSKA-pagina.
De Handreiking Dialogen helpt je om de risicodialoog te voeren en keuzes vast te leggen aan het eind van de dialogen.
De Monitorkaart strategieën en uitvoeringsagenda’s biedt je inspiratie voor het opstellen van een adaptatiestrategie en uitvoeringsagenda.
Wil je water en bodem sturend maken en dit borgen in beleid? Dan is het omgevingsprogramma het ideale instrument daarvoor. De handreiking 'Sturen met water en bodem in omgevingsprogramma's helpt hierbij. Omdat de Omgevingswet samenwerking en participatie bevordert, gaat de handreiking vooral in op de mogelijkheden voor een interbestuurlijk omgevingsprogramma.
De Handreiking Integrale Omgevingsvisies heeft als doel om decentrale overheden te inspireren bij het samenwerken aan een omgevingsvisie. De handreiking deelt lessen over participatie, integraliteit en samenhang, cultuurverandering, en digitalisering.
De Handreiking Stedelijk waterbeheer onder de Omgevingswet beschrijft hoe je klimaatadaptief stedelijk waterbeheer kunt integreren in een omgevingsvisie, omgevingsprogramma en omgevingsplan.
Meer informatie over het borgen van klimaatadaptie in beleid vind je in het kennisdossier Klimaatadaptatie en de omgevingswet en op de pagina Beleid ontwikkelen.
De landelijke Maatlat groene klimaatadaptieve gebouwde omgeving maakt duidelijk hoe klimaatadaptief bouwen en inrichten eruitziet. De doelen, prestatie-eisen en richtlijnen van de maatlat bieden houvast voor overheden en partijen uit de bouw. De maatlat geldt nu alleen voor nieuwbouw. Hij is nog niet wettelijk verplicht, maar het Rijk verkent wel wat de mogelijkheden zijn voor juridische borging.
De handreiking Groen in en om de Stad helpt om groen gelijkwaardig aan andere thema’s in het ruimtelijk domein mee te nemen in planvorming. Je vindt hier een set aan eisen die samen zorgen voor een gezonde, groene omgeving. Er staan eisen in op straat-, buurt- en wijkniveau, en ook op stads- en regionaal niveau.
De Handreiking Klimaatadaptief Bouwen helpt om klimaatadaptief en natuurinclusief bouwen regionaal vast te leggen. Deze handreiking laat met concrete voorbeeldregels voor hittestress, droogte, gevolgbeperking overstroming en wateroverlast zien wat je in decentraal beleid kunt vastleggen.
Ritsen: een gids met klimaatadaptieve instrumenten voor bouwen & ontwikkelen geeft een overzicht van mogelijkheden om klimaatadaptie in gebiedsontwikkelingen te sturen. Het helpt je om de juiste rol in het proces te kiezen en biedt goede voorbeelden.
De Beleidsmixer geeft een overzicht van manieren om klimaatadaptatie te stimuleren op privaat terrein. Ook laat de tool zien hoe je daarbij financiële prikkels kunt inzetten.
In de publicatie Modellen voor juridische instrumenten klimaatadaptatie (pdf, 1.5 MB) lees je hoe je als gemeente regels kunt opstellen voor waterberging door particulieren.
Het Raamwerk Klimaatadaptatie borgen op privaat terrein (pdf, 4.4 MB) beschrijft voor tien instrumenten hoe en wanneer je ze het beste kunt toepassen. Voorbeelden van instrumenten zijn bouwbesluit, hemelwaterverordening, prestatieovereenkomst en gezamenlijke ontwikkelambitie.
Meer informatie over hoe je klimaatadaptie kunt borgen in beleid vind je in het kennisdossier Klimaatadaptatie en de omgevingswet en op de pagina Beleid ontwikkelen.
De Leidraad Klimaatadaptatie in aanbestedingen en contracten (2020) van Tauw beschrijft drie sturingselementen die je altijd kunt gebruiken om klimaatadaptatie onderdeel te maken een aanbesteding of contract: selectiecriteria, eisen en gunningscriteria.
Het Stappen borgingsinstrumentarium (2023) van de provincie Gelderland helpt gemeenten om klimaatadaptatie juridisch en bestuurlijk vast te leggen.
Hetonderzoeksrapport Klimaatadaptief tenderen in vastgoed- en gebiedsontwikkelingen (2022) geeft praktische tips aan gemeenten om klimaatadaptatie goed te borgen bij tenders voor vastgoed- en gebiedsontwikkelingen.
Meer informatie over hoe je klimaatadaptie kunt borgen in beleid vind je in hetkennisdossier Klimaatadaptatie en de omgevingswet en de pagina Beleid ontwikkelen.
Adaptatiemaatregelen
De Database met adaptatiemaatregelen kan je op weg helpen als je wilt weten welke maatregelen in jouw situatie het meest geschikt zijn. Je leest hier hoe adaptatiemaatregelen werken, hoe effectief ze zijn en waar je rekening mee moet houden als je ze ontwerpt, aanlegt en onderhoudt. De database bevat ook ervaringen uit de praktijk.
De Toolbox Klimaatbestendige Stad laat zien hoe effectief verschillende adaptatiemaatregelen zijn in een bepaald gebied. Ook geeft de tool een overzicht per maatregel van de baten en geschatte kosten.
In het overzicht Maatregelen klimaatadaptatie en natuurinclusiviteit in de gebouwde omgeving staan veelgebruikte maatregelen, met ook een indicatie van de kosten. Daarnaast staan hier verschillende bronnen waarin de effectiviteit van maatregelen is onderzocht.
De tabel ‘De effectiviteit van maatregelen’ laat heel duidelijk zien wat het effect is van verschillende adaptatiemaatregelen.
De CoolKit laat zien hoe je buurten en straten hittebestendig kunt maken. De tool biedt ontwerprichtlijnen en een overzicht van de werking en effectiviteit van verschillende maatregelen.
Met de Klimaatadaptatie-app zoek je eenvoudig op adaptatiemaatregelen die het beste passen bij jouw opgave en de kenmerken van jouw gebied.
De Bomentabel helpt je om de openbare ruimte te vergroenen met bomen. Met filters kun je bijvoorbeeld zoeken welke bomen hitte of wateroverlast helpen tegengaan, en de biodiversiteit vergroten.
De Handreiking ‘Bodembewuste klimaatadaptatie’ helpt om gegevens over bodem en ondergrond uit de Basisregistratie Ondergrond (BRO) te vinden en gebruiken bij klimaatadaptatie. De handreiking geeft praktische aanwijzingen, tips en voorbeelden.
RainTools helpt je om te controleren en te simuleren hoe regenvoorzieningen werken, zowel tijdens extreme buien als tijdens langere periodes van neerslag. Ook kun je effecten van maatregelen vergelijken en beoordelen.
De kaart Mogelijkheden voor gevolgbeperking met de bijbehorende maatregeldatabase kan helpen om maatregelen te kiezen die de gevolgen van een overstroming beperken. Wil je informatie voor een specifieke locatie?Gebruik dan Mijn WaterRisicoProfiel om de overstromingskenmerken voor die locatie te bepalen.
De Database met adaptatiemaatregelen kan je op weg helpen als je de openbare ruimte klimaatbestendiger wilt maken. Welke maatregelen kun je het beste nemen, hoe effectief zijn ze, wat zijn de kosten? De database bevat ook ervaringen uit de praktijk.
De Bomentabel helpt je om de openbare ruimte te vergroenen met bomen. Met de tabel kun je bijvoorbeeld zien welke bomen bijdragen aan het tegengaan van hitte of wateroverlast, of de biodiversiteit vergroten.
De Toolbox Klimaatbestendige Stad laat zien hoe effectief verschillende adaptatiemaatregelen zijn in een bepaald gebied. Ook krijg je een overzicht van de baten en een inschatting van de kosten van de maatregelen.
In het Voorbeeldenboek ‘Het klimaat past ook in uw straatje’ staan tien praktijkvoorbeelden van hoe je woonstraten klimaatbestendig kunt inrichten, met ook een indicatie van de kosten. De nadruk ligt op maatregelen waarmee je je voorbereidt op extreme neerslag.
Met de Klimaatadaptatie-app zoek je eenvoudig op adaptatiemaatregelen die het beste passen bij jouw opgave en de kenmerken van jouw gebied.
De brochure Effectief Klimaatgroen laat voor verschillende wijken in stedelijk gebied zien welke groene maatregelen effectief zijn om de omgeving te verkoelen, en hoe verkoelend elke maatregel is.
De CoolKit biedt ontwerprichtlijnen voor het verkoelen van buurten en straten. Ook vind je hier een overzicht van de werking en effectiviteit van verschillende hittemaatregelen.
De Menukaart Hitte in de gebouwde omgeving laat zien welke stappen gemeenten kunnen zetten om de gebouwde omgeving beter bestand te maken tegen hitte, vanuit de thema’s gezondheid, gebouw en gebied.
De Toolbox Actief Grondwaterpeilbeheer kun je gebruiken om problemen met de grondwaterstand in je gemeente tegen te gaan.
De Handreiking droogte en groen helpt je om het groen in de openbare ruimte weerbaarder te maken tegen droogte.
De Handleiding Funderingsproblematiek en de Verkenner Aanpak Funderingsproblematiek helpen gemeenten om stap voor stap funderingsproblemen op wijkniveau aan te pakken.
De kaart Mogelijkheden voor gevolgbeperking met de bijbehorende maatregeldatabase kan helpen om maatregelen te kiezen die de gevolgen van een overstroming kunnen beperken. Gebruik daarbij wel Mijn WaterRisicoProfiel om de overstromingskenmerken voor je gebied te bepalen.
Gidsmodellen laten per landschapstype zien hoe het natuurlijk systeem werkt en wat de belangrijkste klimaateffecten zijn. Per landschapstype krijg je inzicht in mogelijke adaptatiemaatregelen.
De Basiskaart Natuurlijk Systeem laat per gebied en landschapstype zien wat de klimaatdreigingen zijn. Ook toont de kaart welke kansen er liggen voor klimaatadaptatie, met voorbeelden erbij van mogelijke maatregelen.
De Klimaatstresstest voor de open teelt kan helpen om te kiezen welke maatregelen geschikt zijn voor een landbouwbedrijf. Deze tool geeft eerst een schatting van de risico’s die je bedrijf loopt voor de verschillende gewassen. Daarna kun je bekijken welke maatregelen kunnen helpen om de risico’s te verminderen.
Met de Klimaatadaptatie-app zoek je eenvoudig op adaptatiemaatregelen die het beste passen bij jouw opgave en de kenmerken van jouw gebied.
De kaart Mogelijkheden voor gevolgbeperking met de bijbehorende maatregeldatabase kan helpen om maatregelen te kiezen die de gevolgen van een overstroming kunnen beperken. Gebruik daarbij wel Mijn WaterRisicoProfiel om de overstromingskenmerken voor je gebied te bepalen.
De Database met adaptatiemaatregelen biedt inspiratie voor maatregelen om een gebouw of tuin klimaatbestendiger te maken. Je leest er hoe de maatregelen werken, hoe effectief ze zijn en waar je rekening mee moet houden als je ze ontwerpt, aanlegt en onderhoudt.
Het Handboek voor de Watervriendelijke Tuin geeft informatie over concrete maatregelen die bijdragen aan een watervriendelijke en hittebestendige tuin.
Op de website HuisjeBoompjeBeter vind je tips en acties om je tuin klimaatbestendig en natuurvriendelijk te maken.
DeFactsheet Multifunctionele Daken geeft een helder overzicht van alle voordelen van een groen dak. En in de Handreiking Natuurdaken vind je verschillende soorten groene daken en een uitgebreide uitleg over hoe je ze aanlegt. Wil je klimaatadaptatie combineren met andere functies op je dak? Laat je dan inspireren op het kennisplatform Multifunctionele daken.
De factsheets 'Hitte in de woning' beschrijven welke maatregelen het meest effectief zijn om hitte in bestaande woningen tegen te gaan.
De kaart Mogelijkheden voor gevolgbeperking met de bijbehorende maatregeldatabase kan helpen om maatregelen te kiezen die de gevolgen van een overstroming kunnen beperken. Gebruik daarbij wel Mijn WaterRisicoProfiel om de overstromingskenmerken voor jouw locatie te bepalen.
De Handreiking Klimaatadaptief Bouwen helpt gemeenten en andere decentrale overheden om klimaatadaptief bouwen en inrichten in beleid en plannen vast te leggen. Voorbeelden laten zien wat er allemaal mogelijk is binnen de huidige wetgeving.
De Handreiking natuurinclusief bouwen voor gezonde bewoners bestaat uit een top tien van gezonde maatregelen die je kunt gebruiken bij de aanleg of herinrichting van woonwijken.
De Database met adaptatiemaatregelen kan je op weg helpen bij het kiezen van maatregelen voor nieuwbouw. Je leest hier hoe adaptatiemaatregelen werken, hoe effectief ze zijn en waar je rekening mee moet houden als je ze ontwerpt, aanlegt en onderhoudt. De database bevat ook ervaringen uit de praktijk.
De kaart Mogelijkheden voor gevolgbeperking met de bijbehorende maatregeldatabase kan helpen om maatregelen te kiezen die de gevolgen van een overstroming in een nieuwbouwwijk kunnen beperken. Gebruik daarbij wel Mijn WaterRisicoProfiel om de overstromingskenmerken voor jouw locatie te bepalen.
Bij de vragen over Borgen in beleid vind je meer hulpmiddelen die gaan over klimaatbestendig bouwen.
De twee Handreikingen duurzame bedrijventerreinen laten zien welke maatregelen je kunt nemen op bestaande en nieuwe bedrijventerreinen.
Eén van de drie brochures van de provincie Gelderland over Hoe vergroen je je omgeving? gaat over bedrijventerreinen. Naast twaalf groene maatregelen bevat de brochure een overzicht van de kosten en baten voor overheden en ondernemers.
De Factsheet Multifunctionele Daken geeft een overzicht van alle voordelen van groene daken op bedrijventerreinen. En in de Handreiking Natuurdaken staan verschillende soorten groene daken en een uitgebreide uitleg over hoe je ze aanlegt. Als je een groen dak wilt combineren met andere functies biedt het kennisplatform Multifunctionele daken inspiratie.
De Database met adaptatiemaatregelen kan je op weg helpen bij het kiezen van maatregelen voor op een bedrijventerrein. Je leest hier hoe adaptatiemaatregelen werken, hoe effectief ze zijn en waar je rekening mee moet houden als je ze ontwerpt, aanlegt en onderhoudt. De database bevat ook ervaringen uit de praktijk.
De kaart Mogelijkheden voor gevolgbeperking met de bijbehorende maatregeldatabase kan helpen om maatregelen te kiezen die de gevolgen van een overstroming op een bedrijventerrein kunnen beperken. Gebruik daarbij wel Mijn WaterRisicoProfiel om de overstromingskenmerken voor jouw locatie te bepalen.
In het kennisdossier Groenblauwe bedrijventerreinen vind je meer verdiepende informatie over klimaatadaptatie op bedrijventerreinen en hoe je aan de slag kunt.
De website Groenblauwe Schoolpleinen geeft tips en inspiratie als je een schoolplein wilt vergroenen.
De Handreiking Klimaatbestendige Kinderboerderijen helpt om een kinderboerderij klimaatbestendiger te maken en laat zien met welke programma’s je jong en oud kunt bereiken.
Het kennisdocument Stedelijke Waterkwaliteit, Klimaat en Adaptatie laat zien welk effect adaptatiemaatregelen kunnen hebben op de waterkwaliteit. Bekijk hiervoor het onderdeel ‘Klimaatadaptatiemaatregelen’. Ook geeft een overzicht van maatregelen die je kunt nemen om de waterkwaliteit van een stedelijk watersysteem te verbeteren. Bekijk hiervoor het onderdeel ‘Waterkwaliteitsmaatregelen’ aan het eind van het document.
In de Handreiking Klimaatadaptatie en Gezondheid lees je hoe je gezondheidsrisico’s van klimaatverandering kunt beperken en dat kunt borgen in beleid.
De Handreiking natuurinclusief bouwen voor gezonde bewoners bestaat uit een top tien van gezonde maatregelen die je kunt gebruiken bij de aanleg of herinrichting van woonwijken.
In de Handreiking Slim Koppelen Klimaatadaptatie staat hoe gemeenten klimaatadaptatie kunnen koppelen aan drie andere grote opgaven: de energietransitie, de nieuwbouwopgave en de cyclus van groot onderhoud en renovatie.
De flyer en het magazine over meekoppelen met de energietransitie helpen je op weg om klimaatadaptatie in je strategie te koppelen aan de energietransitie en andersom.
De Datavoorziening Energietransitie Gebouwde Omgeving (DEGO) laat je data zien die belangrijk zijn voor de energietransitie in jouw gemeente. Via de viewer kan je koppelkansen bekijken voor klimaatadaptatie.
In het boek Reinventing Multifunctionality staat wat meekoppelen precies is en hoe je dat doet. Je vindt er tientallen voorbeelden van meekoppelkansen op het gebied van klimaatadaptatie, energievoorziening, transport en nog veel meer.
De Praatplaat over meekoppelen is bedoeld om mensen aan het denken te zetten over hoe je de openbare en private ruimte op een slimme manier gebruikt. Daarnaast zijn er verschillende mogelijkheden om investeringen te combineren, waardoor je kosten in aanleg en onderhoud kunt besparen.
De Checklist Groen Bouwen geeft je advies op maat om natuurvriendelijker te bouwen. En in de Gids Natuurinclusief ontwikkelen vind je een stappenplan en maatregelen om voor en met de natuur te ontwerpen en bouwen.
Meer informatie over koppelen aan andere opgaven vind je ook op de pagina over Meekoppelen.
Het Rechtvaardigheidswiel helpt je om in beeld te krijgen of je rekening houdt met groepen die extra kwetsbaar zijn voor de gevolgen van klimaatverandering. Met behulp van het wiel leer je beter begrijpen welke perspectieven ontbreken en hoe je een project op een rechtvaardigere manier kunt opzetten.
Meer over eerlijke maatregelen kun je lezen in het kennisdossier Eerlijke klimaatadaptatie.
Kosten en baten van klimaatadaptatie
De Klimaatschadeschatter geeft een inschatting van de verwachte schadekosten door klimaatverandering. De tool schat in hoeveel schade wateroverlast, hitte en droogte in Nederland zullen veroorzaken in de periode 2018 tot 2050.
De Klimaatschademonitor laat zien hoeveel verzekerde schade er de afgelopen jaren veroorzaakt is door extreem weer. Het gaat vooral om particuliere schade, aangevuld met zakelijke schades voor de grootste schadegebeurtenissen. Van de weertypen hagel, storm, neerslag, bliksem, overstroming en vorst kun je de schades bekijken van de jaren 2007 tot en met 2021.
De infographic Verzekerbaarheid klimaatrisico’slaat zien welke schades door extreem weer bij de meeste verzekeringen wel en niet zijn verzekerd, en welke je extra kunt meeverzekeren.
Met de Toolbox Klimaatbestendige Stad kun je adaptatiemaatregelen verkennen voor je wijk, straat of terrein. De tool geeft ook aan wat de de maatregelen ongeveer zullen kosten.
Het Voorbeeldenboek Het klimaat past ook in uw straatje laat met tien voorbeelden zien hoe je woonstraten klimaatbestendig kunt inrichten. De nadruk ligt op maatregelen waarmee je je voorbereidt op extreme neerslag.
In het overzicht Maatregelen klimaatadaptatie en natuurinclusiviteit in de gebouwde omgeving staan veelgebruikte maatregelen om klimaatadaptief en natuurinclusief te bouwen, met ook een indicatie van de investerings- en beheerkosten. Daarnaast staan hier verschillende bronnen waarin de kostenefficiëntie van maatregelen is onderzocht.
Met de tool TEEB-stad krijg je beter inzicht in de waarde van groen. De tool berekent verschillende positieve effecten van groene en blauwe maatregelen in een project.
In het Overzicht financiering klimaatadaptatie vind je veel informatie over de financiering van klimaatadaptatie.
In de EU subsidiewijzer vind je de antwoorden op ruim honderd vragen over Europese subsidies die te maken hebben met water en klimaat.
Het Rijk biedt verschillende Stimuleringsinstrumenten om klimaatadaptatie in Nederland te versnellen.
De Online Tool van de Milieulijst laat zien welke investeringen in adaptatiemaatregelen in aanmerking komen voor belastingvoordeel.
Meer over kosten en baten van klimaatadaptatie voor overheden kun je vinden op de pagina Financiering.
Samenwerken en stimuleren
De Toolbox SPONGE2020 helpt je om partijen te betrekken bij klimaatadaptatie. Zo vind je er een overzicht van belangrijke partijen en verschillende methodes om samen te werken.
De Handreiking Lokaal Hitteplan helpt je om samen met andere partijen een hitteplan op te stellen. In een lokaal hitteplan staat onder meer wat de betrokken organisaties precies moeten doen tijdens een periode van hitte.
De Werkwijze klimaatadaptatie met natuur tussen stad en platteland helpt je om samen met andere partijen de beste oplossingsrichtingen in beeld te krijgen voor klimaatadaptatie aan de randen van de stad.
De Handreiking droogte en groen helpt om openbaar groen droogtebestendiger te maken, in overleg met andere afdelingen of partijen die ook opgaven hebben in de ruimtelijke ordening. Je leest hier bijvoorbeeld op welke momenten je het beste met andere domeinen kunt overleggen.
Meer over hoe je als overheid kunt samenwerken met andere partijen kun je lezen op de pagina Samenwerken.
De Beleidsmixer biedt overheidsprofessionals een overzicht van manieren om klimaatadaptatie te stimuleren op privaat terrein, onder andere met financiële prikkels.
Met de Gedragstool Klimaatadaptatie stel je klimaatadaptief beleid op waarin gedrag centraal staat. De tool geeft praktische tips over hoe je het gedrag van burgers en bedrijven kunt beïnvloeden, onder andere met financiële prikkels. Ook helpt de tool je om te meten of het gelukt is om gedrag te beïnvloeden.
De website Overstroomik kun je gebruiken om inwoners of ondernemers te laten zien hoe hoog het water in hun huis bij een overstroming kan komen. De website laat ook zien wat de praktische gevolgen kunnen zijn en wat je kunt doen.
De Toolbox Actief Grondwaterpeilbeheer kan helpen om inwoners of andere stakeholders te betrekken bij de aanleg van een systeem dat schommelingen in de grondwaterstand beperkt. In de toolbox vind je onder andere een uitlegfilmpje en een infographic.
De toolkit in het kennisdossier Inwoners stimuleren kun je gebruiken als je inwoners bewust wilt maken van de noodzaak om ons aan het veranderende klimaat aan te passen of als je ze wilt stimuleren om zelf maatregelen te nemen.
Monitoring
In het Buurtdashboard van de Klimaateffectatlas staan verschillende indicatoren waarvan je de ontwikkeling kunt monitoren over tijd. Bijvoorbeeld gevoelstemperatuur, boomkroonbedekking, percentage boomkroon per pand en verschillende schaduwindicatoren. Van de meeste indicatoren zijn er drie periodes die je met elkaar kunt vergelijken.
De Klimaatschademonitor laat zien hoeveel verzekerde schade er de afgelopen jaren veroorzaakt is door extreem weer. Het gaat vooral om particuliere schade, aangevuld met zakelijke schades voor de grootste schadegebeurtenissen.
De Basiskaart Groen en Verharding laat per buurt zien hoeveel procent bestaat uit bomen, uit laag groen en uit grijs. Deze kaart is ontwikkeld in 2021 en heeft in 2026 een update gehad, met veel preciezere data. Daarmee kan hij een interessant startpunt zijn voor monitoring.
Ben je benieuwd naar de effectiviteit van maatregelen? Neem dan een kijkje in de Database met adaptatiemaatregelen op dit kennisportaal. Hier vind je allerlei informatie over verschillende maatregelen, zoals waar je op moet letten en hoe effectief verschillende maatregelen zijn. De database is gebaseerd op kennis uit onderzoek en beleid en op ervaringen uit de praktijk.
Hoe weet je nu of je als organisatie goed bezig bent met klimaatadaptatie? Daarvoor moet je eerst concreet maken aan welke doelen je precies werkt en hoe je dat gaat doen. De Nationale aanpak concrete doelen laat zien hoe je dit kunt aanpakken met behulp van de Adaptatiepiramide. Deze kun je bijvoorbeeld gebruiken om samen concrete doelen voor klimaatadaptatie te formuleren of om bestaande doelen bij te stellen. En de Handreiking Regionale Monitor Klimaatadaptatie helpt je om inzicht te krijgen in de voortgang van je doelen, en om zo te bepalen of je op koers ligt om je doelen te halen.
